Ung thư gan – căn bệnh có tỷ lệ tử vong hàng đầu
Ung thư gan hiện nằm trong nhóm các bệnh ung thư có tỷ lệ mắc mới và tử vong cao nhất tại Việt Nam, đồng thời đứng đầu trong các loại ung thư phổ biến. Thống kê cho thấy khoảng 90% ca bệnh là ung thư biểu mô tế bào gan (HCC), với mỗi năm ghi nhận khoảng 26.418 ca mắc mới, trong đó nam giới chiếm tới 77%. Số ca tử vong lên tới 25.272 trường hợp, tương đương khoảng 21% tổng số ca tử vong do ung thư.
Đáng lo ngại, các bệnh lý gan mật như ung thư gan, xơ gan và các biến chứng liên quan đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa. Không ít trường hợp được phát hiện ở độ tuổi khoảng 35, thậm chí dưới 30 tuổi. Nhiều bệnh nhân chỉ được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, khối u lớn hoặc gan bị tổn thương nghiêm trọng, khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn.
Aflatoxin – độc tố tiềm ẩn trong thực phẩm mốc
Một trong những yếu tố nguy cơ được nhắc đến là Aflatoxin – độc tố vi nấm sinh ra từ một số loài nấm thuộc nhóm Aspergillus, thường xuất hiện trong thực phẩm bị mốc. Không chỉ gây ngộ độc cấp tính có thể dẫn đến tử vong, Aflatoxin còn được xác định có liên quan trực tiếp đến xơ gan và ung thư gan.
Trong đó, Aflatoxin B1 được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm chất gây ung thư loại 1 – mức nguy hiểm cao nhất đối với con người. Độc tính của chất này được đánh giá có thể mạnh gấp nhiều lần, thậm chí lên tới 68 lần so với thạch tín.
Điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn chủ quan cho rằng thực phẩm bị mốc chỉ cần rửa sạch hoặc nấu chín là có thể loại bỏ độc tố. Tuy nhiên, Aflatoxin có khả năng chịu nhiệt rất cao, nên các phương pháp chế biến thông thường như luộc, xào hay chiên đều không thể phá hủy hoàn toàn độc tố này.
Những “ổ độc” ngay trong chính căn bếp
Aflatoxin không chỉ xuất hiện ở thực phẩm mốc rõ ràng như mốc xanh, mốc đỏ mà còn có thể âm thầm tồn tại trong nhiều thực phẩm quen thuộc hằng ngày. Chúng thường được tìm thấy trong ngũ cốc, lạc, các loại hạt dinh dưỡng, gạo, mì bị bảo quản kém; dầu ăn để lâu hoặc kém chất lượng; thực phẩm khô bị ẩm rồi tiếp tục sử dụng; thậm chí trong các dụng cụ nhà bếp như thớt gỗ, đũa đã mốc, nứt nhưng vẫn dùng lại.
Nhiều thói quen tưởng chừng tiết kiệm như loại bỏ phần mốc rồi ăn phần còn lại, phơi lại thực phẩm ẩm để dùng tiếp, hay tiếp tục sử dụng dụng cụ bếp đã xuống cấp… lại tiềm ẩn nguy cơ phơi nhiễm độc tố rất cao. Lâu dài, những thói quen này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe mà còn có thể dẫn đến chi phí điều trị bệnh tật rất lớn về sau.
Khi gan “kêu cứu”, dấu hiệu thường không rõ ràng
Tổn thương gan do Aflatoxin thường diễn ra âm thầm, không gây đau đớn rõ rệt ở giai đoạn đầu nên rất dễ bị bỏ qua. Một số biểu hiện ban đầu có thể khá mơ hồ như mệt mỏi kéo dài, chán ăn, suy giảm thể lực hoặc chỉ được phát hiện khi xét nghiệm cho thấy men gan tăng cao trong quá trình khám sức khỏe định kỳ.
Đặc biệt, ở những người có bệnh lý nền như viêm gan B, viêm gan C, gan nhiễm mỡ hoặc thường xuyên sử dụng rượu bia, tác động của Aflatoxin có thể khiến tình trạng gan xấu đi nhanh hơn, giống như “châm thêm dầu vào lửa”, làm gia tăng nguy cơ tiến triển đến xơ gan và ung thư gan.
5 nguyên tắc vàng để bảo vệ gan và căn bếp
Để giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm Aflatoxin, việc thay đổi thói quen sinh hoạt và bảo quản thực phẩm là vô cùng quan trọng:
Mua ít, dùng tươi: Hạn chế tích trữ quá nhiều gạo, dầu ăn hay các loại hạt. Nên ưu tiên sử dụng trong thời gian ngắn, đặc biệt vào mùa nồm ẩm hoặc thời tiết mưa nhiều.
Bảo quản khô ráo: Sử dụng hộp kín, lọ thủy tinh hoặc túi chống ẩm để hạn chế thực phẩm tiếp xúc với độ ẩm, tránh nấm mốc phát triển.
Loại bỏ dứt khoát: Khi thực phẩm có mùi lạ, vị đắng hoặc dấu hiệu mốc, cần bỏ toàn bộ. Không nên chỉ loại bỏ phần hỏng vì độc tố có thể đã lan rộng trong thực phẩm.
Thay mới dụng cụ bếp định kỳ: Đũa, thớt gỗ, dụng cụ nhà bếp nếu bị nứt, đổi màu, xuất hiện đốm đen hoặc dấu hiệu mốc cần được thay ngay để đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.
Khám sức khỏe định kỳ: Người mắc bệnh gan mạn tính, viêm gan B, béo phì hoặc có thói quen uống rượu lâu năm nên kiểm tra chức năng gan và siêu âm định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ để phát hiện sớm bất thường.
