1. Capsaicin "đánh lừa" hệ thần kinh
Vị cay của ớt chủ yếu đến từ capsaicin. Khác với vị ngọt, mặn hay chua, capsaicin thực chất kích thích các thụ thể cảm nhận nhiệt và đau trong miệng, đặc biệt là thụ thể TRPV1.
Khi bị kích thích, não nhận tín hiệu giống như miệng đang gặp nhiệt độ cao. Vì vậy, người ăn cay thường có cảm giác nóng ran, bỏng rát, đổ mồ hôi, chảy nước mắt hoặc đỏ mặt.
Mức độ nhạy cảm của hệ thống này không giống nhau ở mỗi người. Có người phản ứng mạnh với một lượng nhỏ capsaicin, trong khi người khác ít nhạy hơn nên có thể ăn cay dễ dàng.
2. Ăn cay thường xuyên có thể khiến cơ thể thích nghi
Một trong những lý do dễ nhận thấy nhất là thói quen. Người thường xuyên ăn cay có thể dần chịu được lượng capsaicin cao hơn.
Điều này không có nghĩa là cơ thể “miễn nhiễm” với ớt. Các thụ thể cảm nhận kích thích có thể thích nghi phần nào khi tiếp xúc lặp lại, khiến cảm giác bỏng rát trở nên dễ chịu hơn so với trước.
Ngược lại, người hiếm khi ăn cay thường chưa có sự thích nghi này. Chỉ một lượng nhỏ ớt cũng có thể tạo cảm giác rất mạnh. Vì vậy, khả năng ăn cay đôi khi càng được luyện tập thì càng tăng.
3. Cùng một quả ớt nhưng mỗi người cảm nhận khác nhau
Độ cay không chỉ phụ thuộc vào loại ớt mà còn phụ thuộc vào lượng capsaicin và cách ăn. Khi ăn cả miếng ớt, capsaicin tiếp xúc trực tiếp với nhiều vùng trong miệng nên cảm giác có thể mạnh hơn.
Cơ địa từng người cũng tạo ra sự khác biệt. Mức độ nhạy cảm của các thụ thể thần kinh, khả năng thích nghi và phản ứng của cơ thể trước kích thích đều không hoàn toàn giống nhau.
Bởi vậy, chuyện một người thấy món ăn “chỉ hơi cay” trong khi người khác đã thấy rất khó chịu là hoàn toàn có thể xảy ra.
4. Thói quen ăn uống từ nhỏ cũng có ảnh hưởng
Những người lớn lên trong gia đình hoặc vùng có thói quen sử dụng nhiều gia vị cay thường có xu hướng quen với vị cay sớm hơn.
Khi capsaicin xuất hiện thường xuyên trong khẩu phần, cảm giác nóng rát có thể dần trở nên quen thuộc. Một số người thậm chí còn bắt đầu thích cảm giác này.
Đây cũng là lý do khẩu vị về đồ cay có sự khác biệt khá lớn giữa các vùng và giữa từng gia đình. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng người sống ở nơi ăn cay sẽ chắc chắn chịu cay tốt hơn. Cơ địa cá nhân vẫn là yếu tố quan trọng.
5. Người thích ăn cay không có nghĩa là dạ dày khỏe hơn
Đây là điều nhiều người dễ nhầm. Ăn được cay chỉ cho thấy một người có khả năng chịu cảm giác cay tốt hơn, chứ không chứng minh hệ tiêu hóa của họ khỏe hơn người khác.
Capsaicin có thể gây khó chịu ở một số người, đặc biệt khi ăn quá nhiều hoặc khi cơ thể vốn nhạy cảm với đồ cay. Có người chịu được cảm giác nóng trong miệng nhưng sau đó lại gặp khó chịu ở đường tiêu hóa.
Vì vậy, không nên lấy khả năng ăn cay làm thước đo sức khỏe của dạ dày hay đường ruột.
6. Vì sao càng ăn cay đôi khi càng thấy “đã”?
Ớt không chỉ tạo cảm giác bỏng rát. Kích thích mạnh từ capsaicin có thể khiến cơ thể giải phóng một số chất liên quan đến cảm giác dễ chịu và hưng phấn.
Đó là một phần lý do có người ban đầu thấy cay đến chảy nước mắt nhưng sau một thời gian lại chủ động tìm những món cay hơn.
Cảm giác này cũng giải thích vì sao ăn cay với nhiều người không đơn thuần là ăn để no mà trở thành một sở thích. Tuy nhiên, thích cay không đồng nghĩa với việc càng cay càng tốt.
7. Không ăn được cay cũng là chuyện hoàn toàn bình thường
Có người chỉ cần một chút ớt đã thấy nóng rát, đau bụng hoặc khó chịu. Điều đó không có nghĩa họ “yếu” hơn người ăn cay.
Khả năng chịu cay là sự kết hợp giữa cơ địa, mức độ nhạy cảm thần kinh, thói quen ăn uống và quá trình thích nghi. Không có một mức cay chuẩn mà tất cả mọi người đều phải chịu được.
Điều quan trọng nhất vẫn là lắng nghe phản ứng của cơ thể. Nếu ăn cay khiến bạn thường xuyên đau bụng, ợ nóng, tiêu chảy hoặc khó chịu kéo dài, việc giảm lượng cay sẽ hợp lý hơn là cố ép cơ thể phải quen.
Cùng ăn một bát bún, người thấy cay vừa đủ, người lại thấy như “lửa đốt” trong miệng. Sự khác biệt ấy không phải do ai gan hơn ai, mà chủ yếu nằm ở cách hệ thần kinh cảm nhận capsaicin và mức độ cơ thể đã thích nghi với nó.
Vì thế, ăn được cay nhiều hay ít không phải thước đo sức khỏe. Cay vừa khẩu vị, cơ thể thấy dễ chịu và không xuất hiện triệu chứng bất thường mới là điều đáng quan tâm.
