Sáng sớm ở các công viên, khu dân cư hay vùng quê thường xuất hiện rất nhiều người lớn tuổi đi bộ, tập thể dục hoặc uống trà. Trong khi đó, không ít người trẻ vẫn còn đang ngủ.
Hiện tượng này phổ biến đến mức nhiều người cho rằng tuổi già tự nhiên sẽ thích dậy sớm. Thực tế, phía sau thói quen ấy là hàng loạt thay đổi về sinh học, tâm lý và lối sống.
1. Đồng hồ sinh học thay đổi theo tuổi tác
Khi tuổi tác tăng lên, nhịp sinh học bên trong cơ thể cũng dần thay đổi. Các nghiên cứu cho thấy người lớn tuổi thường có xu hướng buồn ngủ sớm hơn vào buổi tối và thức dậy sớm hơn vào buổi sáng.
Nguyên nhân liên quan đến sự thay đổi trong quá trình tiết hormone melatonin – loại hormone giúp điều hòa giấc ngủ. Khi lượng hormone này thay đổi, thời điểm ngủ và thức cũng dịch chuyển theo.
Đó là lý do nhiều người ngoài 60 tuổi có thể ngủ từ 9–10 giờ tối và tự nhiên tỉnh giấc lúc 4–5 giờ sáng mà không cần báo thức. Đây là hiện tượng khá phổ biến và không nhất thiết là dấu hiệu bất thường.
2. Giấc ngủ về già thường không sâu như khi còn trẻ
Một lý do khác khiến người cao tuổi hay dậy sớm là chất lượng giấc ngủ không còn sâu như thời trẻ.
Theo các chuyên gia về giấc ngủ, tuổi càng cao thì thời gian ngủ sâu càng giảm. Người lớn tuổi dễ bị đánh thức bởi tiếng động nhỏ, ánh sáng, thay đổi nhiệt độ hoặc nhu cầu đi vệ sinh ban đêm.
Khi giấc ngủ bị chia nhỏ thành nhiều giai đoạn ngắn, việc tỉnh giấc sớm trở nên dễ xảy ra hơn. Nhiều người thức dậy từ sáng tinh mơ rồi không thể ngủ lại nên bắt đầu ngày mới sớm hơn bình thường.
3. Càng lớn tuổi càng ít áp lực về thời gian
Người trẻ thường phải thức khuya vì công việc, học tập hoặc giải trí. Trong khi đó, nhiều người sau khi nghỉ hưu không còn bị ràng buộc bởi lịch làm việc dày đặc.
Việc không phải thức đêm hoàn thành công việc giúp họ dễ duy trì giờ ngủ ổn định hơn. Họ có thể đi ngủ sớm và thức dậy sớm theo nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể.
Đây cũng là lý do không ít người nhận ra rằng sau khi nghỉ hưu một thời gian, họ bắt đầu yêu thích khoảng thời gian yên tĩnh của buổi sáng hơn trước rất nhiều.
4. Buổi sáng mang lại cảm giác bình yên và dễ chịu
Càng lớn tuổi, nhiều người càng coi trọng sự tĩnh lặng. Buổi sáng sớm thường là khoảng thời gian ít tiếng ồn, không khí mát mẻ và tâm trí cũng thư thái hơn.
Nhiều người cao tuổi thích đi bộ, tập dưỡng sinh, chăm cây hoặc đọc báo vào sáng sớm. Những hoạt động này tạo cảm giác nhẹ nhàng, giúp khởi đầu ngày mới tích cực hơn.
Không ít nghiên cứu cũng cho thấy tiếp xúc với ánh nắng buổi sáng có thể hỗ trợ điều chỉnh đồng hồ sinh học, cải thiện tâm trạng và giúp cơ thể tỉnh táo hơn trong ngày. Vì vậy, việc dậy sớm đôi khi mang lại cảm giác dễ chịu khiến người ta duy trì thành thói quen.
5. Ý thức về sức khỏe tăng lên theo năm tháng
Khi còn trẻ, nhiều người sẵn sàng thức khuya và ngủ bù vào hôm sau. Nhưng càng lớn tuổi, cơ thể càng nhạy cảm với những thay đổi trong sinh hoạt.
Nhiều người nhận thấy rằng ngủ sớm, dậy sớm giúp họ cảm thấy khỏe khoắn hơn, ăn uống đúng giờ hơn và có thêm thời gian vận động. Vì thế, họ chủ động điều chỉnh lịch sinh hoạt theo hướng lành mạnh.
Bên cạnh đó, các bác sĩ thường khuyến khích duy trì thời gian ngủ – thức ổn định để hỗ trợ sức khỏe tim mạch, huyết áp và tinh thần. Điều này càng khiến thói quen dậy sớm trở nên phổ biến ở người cao tuổi.
Dậy sớm khi về già có phải lúc nào cũng tốt?
Dậy sớm không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của sức khỏe tốt. Điều quan trọng hơn là tổng thời gian ngủ và chất lượng giấc ngủ.
Nếu một người ngủ đủ 7–8 tiếng, thức dậy sớm nhưng vẫn tỉnh táo, sinh hoạt bình thường thì thường không đáng lo ngại. Ngược lại, nếu liên tục thức dậy quá sớm, khó ngủ lại, mệt mỏi kéo dài hoặc buồn ngủ ban ngày, đó có thể là dấu hiệu của rối loạn giấc ngủ cần được chú ý.
Vì vậy, điều đáng quan tâm không phải là thức dậy lúc mấy giờ, mà là cơ thể có được nghỉ ngơi đầy đủ hay không. Với nhiều người lớn tuổi, việc dậy sớm đơn giản là kết quả của những thay đổi tự nhiên theo thời gian. Nhưng phía sau thói quen tưởng chừng rất bình thường ấy lại là sự kết hợp của đồng hồ sinh học, chất lượng giấc ngủ, lối sống và nhận thức về sức khỏe – những điều càng rõ nét khi tuổi tác tăng lên.
