Mùng 1 Tết, khi nắng sớm vừa chạm bậu cửa, nhiều gia đình Việt có thói quen mở cửa sổ thật sớm. Hành động nhỏ, nhưng phía sau là một lớp văn hóa, tín ngưỡng và niềm tin đã đi cùng đời sống người Việt qua nhiều thế hệ.
1. Khởi nguồn từ tín ngưỡng đón sinh khí đầu năm
Tập tục mở cửa sổ sáng mùng 1 Tết xuất phát từ quan niệm “khai khí”, tức mở đường cho luồng sinh khí mới tràn vào không gian sống. Trong văn hóa Á Đông, không khí, ánh sáng và gió đầu năm được xem là mang theo vận may, sức sống và sự khởi đầu. Mở cửa sổ không chỉ là hành động vật lý, mà còn là cử chỉ mang tính biểu tượng, đánh dấu thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới.
Từ góc nhìn dân gian, thời điểm sáng mùng 1 được coi là lúc “trời đất giao hòa”. Người xưa tin rằng, khi ánh nắng đầu năm len qua khung cửa, đó là dấu hiệu của sự hanh thông, xua tan u ám và đón điều tốt lành. Bởi vậy, việc mở cửa sổ sớm mang ý nghĩa như một lời mời dành cho may mắn, bình an và thuận lợi bước vào ngôi nhà.
Theo dòng lịch sử, tập tục này gắn với xã hội nông nghiệp, nơi con người sống gần gũi với thiên nhiên. Gió, nắng, sương sớm không chỉ là yếu tố thời tiết, mà còn là “tín hiệu” của mùa vụ, của chu kỳ sinh trưởng. Mở cửa sổ đầu năm, vì thế, cũng là cách con người bày tỏ sự tôn trọng và kết nối với nhịp vận hành của trời đất.
2. Ý nghĩa phong thủy và niềm tin về vận khí
Trong quan niệm phong thủy, cửa sổ là một trong những “miệng khí” của ngôi nhà, nơi trao đổi năng lượng giữa bên trong và bên ngoài. Sáng mùng 1 Tết, việc mở cửa sổ được xem là hành động chủ động đón dòng khí mới, giúp không gian trở nên thông thoáng, nhẹ nhàng và tươi sáng hơn sau một năm tích tụ sinh hoạt.
Nhiều gia đình tin rằng, nếu không gian được “thay khí” từ sớm, vận trình cả năm sẽ thuận lợi hơn. Ánh sáng tự nhiên chiếu vào nhà đầu năm được ví như biểu tượng của trí tuệ, sự minh mẫn và cơ hội. Gió đầu xuân mang theo cảm giác mát lành, được xem là dấu hiệu của sức khỏe và sự cân bằng.
Tuy nhiên, phong thủy dân gian cũng nhấn mạnh sự hài hòa. Mở cửa sổ không đồng nghĩa với phơi bày hay làm xáo trộn không gian thờ cúng và sinh hoạt. Người xưa thường mở vừa đủ để đón ánh sáng, tránh gió lùa mạnh, giữ cho không gian vẫn ấm áp, yên tĩnh. Điều này phản ánh triết lý sống trung dung, coi trọng sự cân bằng giữa con người và môi trường xung quanh.
3. Từ tập tục cổ truyền đến thói quen đời sống hiện đại
Ngày nay, nhiều gia đình vẫn duy trì thói quen mở cửa sổ sáng mùng 1, dù bối cảnh sống đã thay đổi. Trong các đô thị, nơi nhà cửa khép kín và nhịp sống nhanh, hành động này mang thêm ý nghĩa tinh thần. Đó là khoảnh khắc tạm dừng, hít thở không khí mới và tự nhắc mình về một khởi đầu khác, chậm rãi và tích cực hơn.
Tập tục cũng được hiểu theo hướng thực tế hơn. Sau đêm giao thừa, không gian thường kín và nhiều mùi hương, việc mở cửa sổ giúp lưu thông không khí, tạo cảm giác dễ chịu cho cả gia đình. Sự thoáng đãng về mặt vật lý góp phần tạo tâm thế nhẹ nhàng, sẵn sàng đón những ngày đầu năm với tinh thần lạc quan.
Dù cách lý giải có thay đổi theo thời gian, cốt lõi của tập tục vẫn là mong muốn hướng tới điều tốt đẹp. Mở cửa sổ sáng mùng 1 không chỉ là mở một khung cửa, mà còn là mở lòng cho hy vọng, cho sự đổi mới và cho những dự định trong năm mới. Chính sự giao thoa giữa truyền thống và đời sống hiện đại đã giúp tập tục này tiếp tục tồn tại, trở thành một phần quen thuộc trong không khí Tết của nhiều gia đình Việt.
Trong nhịp sống hôm nay, hành động nhỏ như mở cửa sổ đầu năm vẫn giữ nguyên sức gợi. Nó nhắc con người nhớ về mối liên hệ với thiên nhiên, với cội nguồn văn hóa và với chính mình. Giữa những bận rộn, khoảnh khắc đón nắng sớm mùng 1 trở thành điểm chạm tinh thần, nơi mỗi người tự gửi gắm niềm tin vào một năm mới bình an, hanh thông và tràn đầy sinh khí.
*Thông tin trong bài mang tính tham khảo chiêm nghiệm giải trí
