Trong nhịp sống bận rộn, việc nấu nhiều cho tiện và cất lại dùng dần giúp tiết kiệm thời gian lẫn chi phí. Nhưng thực tế, sau khi nấu chín, thực phẩm bắt đầu bước vào quá trình biến đổi. Nếu để ở nhiệt độ phòng quá lâu hoặc làm lạnh không đúng cách, vi khuẩn có thể sinh sôi nhanh chóng. Đáng lo ngại hơn, một số loại vi khuẩn tạo ra độc tố bền nhiệt, nghĩa là dù hâm nóng lại vẫn không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ.
Gan và thận đóng vai trò lọc máu, chuyển hóa và đào thải chất độc ra khỏi cơ thể. Khi liên tục phải xử lý thực phẩm nhiễm khuẩn hoặc biến chất, hai cơ quan này dễ rơi vào tình trạng quá tải, đặc biệt ở người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền. Dưới đây là bốn nhóm thức ăn thừa tiềm ẩn rủi ro cao, nên cân nhắc bỏ đi nếu không sử dụng kịp thời.
Rau lá xanh đã nấu chín để qua đêm
Các loại rau như cải, rau muống, rau bina hay cải thìa vốn giàu vitamin và chất xơ. Tuy nhiên, rau lá xanh cũng chứa hàm lượng nitrat tự nhiên. Khi đã nấu chín và để lâu, đặc biệt trong điều kiện nhiệt độ không ổn định, nitrat có thể chuyển hóa thành nitrit.
Nitrit nếu tích tụ ở mức cao có thể ảnh hưởng đến quá trình vận chuyển oxy trong máu, gây buồn nôn, mệt mỏi, chóng mặt. Với người nhạy cảm, nguy cơ ngộ độc cấp tính không thể xem nhẹ. Về lâu dài, việc hấp thụ các hợp chất bất lợi khiến gan và thận phải tăng cường hoạt động để xử lý và đào thải.
Thói quen phổ biến là nấu một nồi rau lớn, để nguội trên bếp rồi mới cho vào tủ lạnh. Quá trình làm nguội chậm ở nhiệt độ phòng chính là “khoảng trống” để vi khuẩn phát triển. Rau sau khi hâm đi hâm lại nhiều lần càng dễ biến đổi về chất.
Tốt nhất, rau lá xanh nên ăn ngay sau khi chế biến. Nếu còn dư, cần cho vào hộp kín và làm lạnh trong vòng hai giờ, sử dụng trong ngày hôm sau và hâm nóng kỹ trước khi ăn.
Hải sản và cá thừa sau bữa ăn
Hải sản và cá chứa hàm lượng đạm cao, là môi trường thuận lợi cho vi sinh vật phát triển. Chỉ vài giờ ở nhiệt độ phòng, số lượng vi khuẩn có thể tăng nhanh. Một số vi khuẩn sinh ra độc tố không bị phá hủy hoàn toàn khi đun sôi lại.
Khi ăn phải thực phẩm nhiễm khuẩn, người dùng có thể gặp tình trạng đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn. Trong trường hợp nặng, độc tố xâm nhập vào máu khiến gan và thận phải làm việc cường độ cao để loại bỏ, từ đó gia tăng nguy cơ tổn thương chức năng.
Không ít người tin rằng chỉ cần cho vào ngăn mát là đủ an toàn. Trên thực tế, nhiệt độ lạnh chỉ làm chậm quá trình phát triển của vi khuẩn chứ không ngăn chặn hoàn toàn. Hải sản nếu để quá 24 giờ, có mùi lạ, thịt mềm nhũn hoặc đổi màu, nên bỏ thay vì cố sử dụng.
Nguyên tắc an toàn là ăn hải sản trong ngày. Nếu buộc phải bảo quản, cần làm lạnh càng sớm càng tốt và tránh hâm đi hâm lại nhiều lần.
Trứng lòng đào hoặc trứng chưa chín kỹ
Trứng lòng đào hấp dẫn bởi độ mềm và vị béo đặc trưng. Tuy nhiên, khi chưa được nấu chín hoàn toàn, trứng có nguy cơ chứa vi khuẩn gây bệnh đường ruột. Nếu để qua đêm, đặc biệt trong điều kiện bảo quản không đảm bảo, nguy cơ vi khuẩn nhân lên càng cao.
Ngộ độc từ trứng chưa chín có thể biểu hiện bằng tiêu chảy, sốt, đau bụng. Khi tình trạng nhiễm khuẩn lan rộng, cơ thể phải huy động cơ chế miễn dịch và hệ thống giải độc, trong đó gan và thận đóng vai trò chủ lực.
Với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có sức đề kháng yếu, biến chứng có thể nghiêm trọng hơn. Vì vậy, trứng nên được ăn ngay sau khi nấu và ưu tiên chế biến chín kỹ. Trứng lòng đào không phải lựa chọn phù hợp để bảo quản dùng lại ngày hôm sau.
Salad, món nguội và thực phẩm trộn sẵn
Salad, gỏi, nộm hoặc các món trộn thường kết hợp nhiều nguyên liệu sống như rau tươi, thịt nguội, sốt trứng hoặc sốt sữa. Đây là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển nếu không được bảo quản nghiêm ngặt.
Sau 12–24 giờ, đặc biệt khi nhiệt độ tủ lạnh không đủ thấp hoặc hộp đựng không kín, số lượng vi sinh vật có thể tăng đáng kể. Khi ăn phải thực phẩm đã nhiễm khuẩn, người dùng dễ gặp rối loạn tiêu hóa, đau bụng hoặc tiêu chảy.
Ngoài yếu tố vi khuẩn, các thành phần như dầu và sốt béo khi để lâu có thể bị oxy hóa, làm giảm giá trị dinh dưỡng và tạo ra hợp chất không có lợi cho cơ thể. Salad và món nguội vì vậy nên được chuẩn bị đến đâu dùng hết đến đó. Nếu còn thừa, cần làm lạnh ngay và không để quá một ngày.
Đừng vì tiếc mà đánh đổi sức khỏe
Tiết kiệm là thói quen tốt, nhưng áp dụng sai cách có thể dẫn đến hậu quả không mong muốn. Gan và thận hoạt động bền bỉ mỗi ngày để duy trì cân bằng cho cơ thể. Khi liên tục phải xử lý thực phẩm nhiễm khuẩn hoặc biến chất, nguy cơ suy giảm chức năng sẽ tăng theo thời gian.
Để hạn chế rủi ro, nên nấu lượng vừa đủ cho mỗi bữa ăn, làm lạnh thực phẩm trong vòng hai giờ sau khi nấu và bảo quản ở nhiệt độ phù hợp. Thức ăn có mùi lạ, đổi màu hoặc kết cấu bất thường cần được loại bỏ ngay, thay vì cố tận dụng.
Bỏ đi một món ăn hỏng có thể khiến bạn tiếc nuối trong chốc lát, nhưng đó là lựa chọn cần thiết để bảo vệ sức khỏe lâu dài. Trong nhiều trường hợp, sự cẩn trọng hôm nay chính là cách giữ gìn gan và thận khỏi những tổn hại âm thầm về sau.
