Tháng Chạp gõ cửa, không khí Tết lan dần trong từng căn nhà. Ai cũng mong sắp xếp lại mọi thứ cho gọn gàng, tinh tươm, để năm cũ khép lại trong trọn vẹn và năm mới mở ra với nhiều hy vọng. Thế nhưng, với không gian linh thiêng như bàn thờ gia tiên, sự vội vàng đôi khi lại trở thành điều tối kỵ, vô tình làm hao tổn phúc lộc mà gia đình không hay biết.
Từ xa xưa, ông bà ta vẫn quan niệm rằng bát hương không đơn thuần là vật thờ, mà là nơi an vị của thần linh, gia tiên – giống như “ngôi nhà” của thế giới tâm linh trong mỗi gia đình. Suốt một năm dài, bát hương cần sự yên ổn, tĩnh tại để tụ khí, tụ phúc. Việc xê dịch, lay động bát hương chẳng khác nào đang làm phiền giấc nghỉ ngơi của người khác, khiến sự an yên bị xáo trộn.
Bởi vậy, trong tháng Chạp – còn được gọi là tháng Củ mật, các chuyên gia phong thủy và người am hiểu nghi lễ đều nhắc nhở một nguyên tắc quan trọng: Trước ngày 23 tháng Chạp, tuyệt đối không nên động chạm đến bát hương, bao gồm việc rút chân nhang hay nhấc bát hương ra khỏi vị trí đã an vị từ đầu năm.
Cuối năm, nhìn bàn thờ có nhiều tàn hương rơi, chân nhang cắm dày, không ít người cảm thấy “ngứa mắt”, muốn tranh thủ ngày rảnh để dọn dẹp cho sạch sẽ. Có người còn cẩn thận nhấc cả bát hương ra lau chùi phía dưới cho thật kỹ. Thế nhưng, theo quan niệm dân gian, đây lại chính là sai lầm dễ mắc và cũng tai hại nhất.
Ranh giới mong manh giữa dọn dẹp và phạm kỵ
Không ít người thắc mắc: chẳng lẽ để bàn thờ bụi bặm suốt cả tháng Chạp? Câu trả lời dĩ nhiên là không. Điều quan trọng nằm ở việc phân biệt rõ đâu là lau dọn thông thường, đâu là động chạm phạm kỵ.
Giữ cho bàn thờ sạch sẽ là việc nên làm thường xuyên. Gia chủ hoàn toàn có thể dùng khăn sạch, nước thơm như nước gừng, nước ngũ vị để lau nhẹ bụi trên mặt bàn thờ, dọn hoa quả héo, làm sạch đèn nến, bài vị. Những việc này giúp không gian thờ tự luôn trang nghiêm mà không làm xáo trộn đến yếu tố tâm linh cốt lõi.
Riêng với bát hương, trong khoảng thời gian trước ngày 23 tháng Chạp, tốt nhất chỉ nên lau dọn xung quanh, tuyệt đối không xoay chuyển vị trí, không nhấc lên, không tự ý rút chân nhang. Mọi sự dịch chuyển, dù rất nhỏ, cũng được xem là “động”.
Trong trường hợp bát hương quá đầy chân nhang, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, gia chủ có thể thành tâm khấn xin gia tiên, sau đó chỉ rút rất nhẹ 1–2 chân nhang ở vòng ngoài, thao tác chậm rãi, khéo léo, giữ nguyên vị trí bát hương để tránh xê dịch phần cốt lõi.
Thời điểm thích hợp để bao sái bàn thờ
Theo phong tục truyền thống, thời điểm lý tưởng để dọn dẹp tổng thể bàn thờ – hay còn gọi là bao sái – là sau lễ tiễn ông Công ông Táo về trời. Cụ thể, vào sáng ngày 23 tháng Chạp, sau khi lễ cúng hoàn tất, hương đã tàn, gia chủ mới bắt đầu tiến hành nghi thức này.
Dân gian tin rằng, lúc này các vị thần đã lên Thiên đình, gia tiên cũng tạm lánh, tạo điều kiện để con cháu dọn dẹp “nhà cửa” tâm linh đón năm mới. Đây là thời điểm thích hợp để rút tỉa chân nhang (thường giữ lại 3, 5 hoặc 7 nén), lau chùi bát hương bằng nước thơm, thậm chí thay tro mới nếu cần thiết.
Nếu vì công việc bận rộn không thể thực hiện ngay trong ngày 23, gia chủ có thể chọn các ngày sau đó, từ 24 đến 30 Tết. Tuy nhiên, nguyên tắc vẫn là mọi việc liên quan trực tiếp đến bát hương đều nên tiến hành sau lễ cúng Táo quân để tránh phạm kỵ.
Những điều kiêng kỵ này không đơn thuần là mê tín, mà phản ánh nét đẹp trong văn hóa ứng xử với thế giới tâm linh, thể hiện sự kính trọng, cẩn trọng và cái tâm của người giữ lửa trong gia đình. Ông bà ta vẫn dạy: “Có kiêng có lành”, sự chậm rãi, tĩnh tại đôi khi lại chính là cách giữ phúc bền lâu.
Cuối năm trăm công nghìn việc, nhưng với chốn thờ tự, càng nên kiên nhẫn. Đừng vì một phút nôn nóng muốn sạch sẽ mà làm xáo trộn sự an yên vốn có. Hãy cứ lau dọn nhẹ nhàng những gì bên ngoài, còn việc lớn như bao sái, hãy đợi đúng ngày, đúng lúc.
Một bàn thờ gọn gàng, trang nghiêm và yên vị không chỉ là sự chuẩn bị cho Tết, mà còn là khởi đầu an lành cho một năm mới hanh thông, đủ đầy và bình yên.
Thông tin trong bài mang tính chiêm nghiệm, tham khảo theo quan niệm dân gian.
