Tiền mãn kinh là giai đoạn chuyển tiếp tự nhiên mà bất kỳ phụ nữ nào cũng phải trải qua. Tuy nhiên, không phải ai cũng nhận biết được những thay đổi của cơ thể trong thời điểm này. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến thời kỳ mãn kinh cũng như những dấu hiệu bất thường sẽ giúp phụ nữ tiền mãn kinh chăm sóc sức khỏe một cách chủ động hơn.
Tiền mãn kinh có thể bắt đầu từ sau tuổi 35
Theo dược sĩ Đỗ Xuân Hòa, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, tuổi mãn kinh trung bình của phụ nữ Việt Nam dao động từ 48 - 50 tuổi. Tuy nhiên, quá trình tiền mãn kinh có thể diễn ra âm thầm từ sau tuổi 35, khi hoạt động của hệ trục não bộ - tuyến yên - buồng trứng suy giảm, làm xáo trộn estrogen, progesterone và testosterone.
Trong đó, yếu tố di truyền được xem là một trong những căn cứ giúp dự đoán thời điểm mãn kinh. Tuổi mãn kinh của mẹ, dì hoặc chị em gái ruột có thể phản ánh phần nào khả năng mãn kinh sớm hay muộn của một người.
Tiền sử bệnh lý cũng có thể tác động đến thời điểm mãn kinh. Những phụ nữ từng phẫu thuật cắt buồng trứng, hóa trị, xạ trị vùng chậu hoặc mắc các bệnh tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống, viêm giáp Hashimoto có nguy cơ mãn kinh sớm hơn bình thường.
Bên cạnh đó, thể trạng cơ thể cũng ảnh hưởng đến sức khỏe nội tiết. Phụ nữ quá gầy có nguy cơ rối loạn phóng noãn và mãn kinh sớm. Trong khi đó, béo phì có thể khiến chu kỳ kinh nguyệt kéo dài nhưng không đều do rối loạn chuyển hóa ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp estrogen.
Hệ trục não bộ - tuyến yên - buồng trứng đóng vai trò điều phối quá trình sản xuất và cân bằng nội tiết tố nữ trong cơ thể.
Thay đổi thường gặp ở phụ nữ tiền mãn kinh
Trong giai đoạn tiền mãn kinh, hoạt động của hệ trục não bộ - tuyến yên - buồng trứng bắt đầu suy giảm, nồng độ nội tiết tố nữ thay đổi thất thường, gây ra nhiều biến đổi về thể chất và tâm lý. Phụ nữ có thể cảm thấy dễ mệt mỏi hơn, khó ngủ, giảm tập trung, cảm xúc thất thường hoặc xuất hiện các cơn bốc hỏa.
Ngoài ra, một số người còn gặp tình trạng khô âm đạo, giảm ham muốn tình dục, tăng cân, rụng tóc hoặc da trở nên khô và kém đàn hồi hơn. Tuy nhiên, các dấu hiệu này thường xuất hiện với mức độ khác nhau ở từng người nên không phải lúc nào cũng dễ nhận biết.
Bên cạnh đó, rối loạn kinh nguyệt vẫn là một trong những biểu hiện thường gặp nhất. Chu kỳ kinh có thể trở nên thất thường, đến sớm hoặc muộn hơn bình thường, lượng máu kinh nhiều hoặc ít hơn trước.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng không phải mọi trường hợp chảy máu bất thường đều xuất phát từ sự thay đổi nội tiết tố. Thực tế, một số bệnh lý phụ khoa cũng có thể gây xuất huyết ở phụ nữ tiền mãn kinh hoặc sau mãn kinh. Trong đó, u xơ tử cung là một trong những nguyên nhân cần được lưu ý.
U xơ tử cung có thể là nguyên nhân gây xuất huyết ở phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh.
U xơ tử cung có thể gây xuất huyết ở phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh
Sau khi đã mãn kinh, bà Minh (55 tuổi) bất ngờ xuất hiện tình trạng có kinh nguyệt trở lại. Kết quả thăm khám cho thấy bà bị đa nhân xơ tử cung với nhiều khối u trong tử cung gây xuất huyết.
Theo BS.CKII Nguyễn Bá Mỹ Nhi, Giám đốc Trung tâm Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, u xơ tử cung là các khối u tế bào cơ trơn tử cung, thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi 30 - 40. Bà Minh thuộc nhóm mãn kinh muộn, giai đoạn nội tiết tố biến động thất thường đã kích thích các khối u phát triển và gây chảy máu.
Dù được điều trị nội khoa nhằm kiểm soát vấn đề xuất huyết, bà Minh vẫn gặp tình trạng rong kinh. Các khối u khiến tử cung biến dạng, làm tăng nguy cơ rong huyết kéo dài, thiếu máu, đau tức vùng chậu cũng như chèn ép bàng quang và trực tràng. Cuối cùng, bà Minh đã được phẫu thuật bằng robot để cắt tử cung toàn phần.
Theo một số nghiên cứu dịch tễ học về u xơ tử cung ở phụ nữ trung niên và lớn tuổi, khoảng 20 - 30% phụ nữ sau mãn kinh vẫn còn u xơ tử cung. Một số trường hợp khối u đã tồn tại từ trước nhưng không thoái triển, thậm chí tiếp tục tăng kích thước.
Thông thường, khi nồng độ estrogen giảm ở giai đoạn mãn kinh, u xơ có xu hướng nhỏ lại. Tuy nhiên, ở nhóm mãn kinh muộn hoặc tiền mãn kinh kéo dài, sự rối loạn nội tiết, béo phì, bệnh lý chuyển hóa hoặc việc dùng hormone ngoại sinh có thể khiến các khối u phát triển.
Chủ động theo dõi sức khỏe để vượt qua giai đoạn chuyển tiếp
Các chuyên gia khuyến cáo phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh cần theo dõi những thay đổi của cơ thể. Khi xuất hiện tình trạng chảy máu bất thường hoặc ra huyết âm đạo sau mãn kinh, người bệnh nên đi khám sớm để xác định nguyên nhân.
Chủ động theo dõi những thay đổi của cơ thể giúp phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh bảo vệ sức khỏe.
Các xét nghiệm nội tiết chuyên sâu như định lượng hormone FSH, estradiol và hormone luteinizing (LH) có thể được chỉ định nhằm đánh giá chức năng buồng trứng cũng như nội tiết sinh dục. Ngoài việc theo dõi các triệu chứng bất thường, khám phụ khoa định kỳ mỗi 6 - 12 tháng cũng giúp phát hiện sớm u xơ tử cung và nhiều vấn đề sức khỏe phụ khoa khác.
Tiền mãn kinh - mãn kinh là quá trình lão hóa tự nhiên mà người phụ nữ nào cũng trải qua. Việc hiểu rõ các dấu hiệu của giai đoạn này và nhận biết sớm những biểu hiện bất thường như ra huyết kéo dài hoặc chảy máu sau mãn kinh sẽ giúp phụ nữ chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe chính mình.
