Không có ai để chia sẻ hay thay ca, nhiều người con một buộc phải một mình đảm nhận việc chăm sóc cha mẹ già trong suốt hành trình dài nhiều thay đổi. Từ những việc nhỏ như thuốc men, sinh hoạt hằng ngày cho đến các quyết định quan trọng về sức khỏe, áp lực ấy dần trở thành một phần cố định trong cuộc sống của nhiều người.
Khi trách nhiệm chăm sóc cha mẹ già dồn về một người
Năm 23 tuổi, khi vừa hoàn thành nghĩa vụ quân sự và chuẩn bị quay lại giảng đường, cuộc sống của Cho Bum-hee (Hàn Quốc) thay đổi hoàn toàn sau khi mẹ bị xuất huyết não. Từ một sinh viên, anh trở thành người chăm sóc toàn thời gian, đảm nhận mọi việc từ nấu ăn, vệ sinh cá nhân, thay tã đến theo dõi thuốc men cho mẹ suốt hơn một thập kỷ.
Câu chuyện của Cho phản ánh thực tế mà nhiều người con một đang đối mặt: việc chăm sóc cha mẹ già thường bắt đầu từ một biến cố bất ngờ và nhanh chóng trở thành trách nhiệm không thể chuyển giao. Không chỉ ở Hàn Quốc, áp lực này cũng xuất hiện ngày càng rõ tại Việt Nam khi quy mô gia đình ngày càng thu hẹp.
Theo Bộ Y tế, mức sinh của Việt Nam đã giảm từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống còn 1,91 con vào năm 2024. Tổng điều tra Dân số và Nhà ở năm 2019 cho thấy khoảng 50% hộ gia đình chỉ có từ 1 - 3 thành viên, đồng nghĩa số gia đình có ít con ngày càng nhiều.
Theo GS.TS Giang Thanh Long, chuyên gia về dân số, hệ thống chăm sóc người cao tuổi ở Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào gia đình. Với mô hình "1-2-4" - một người con chăm sóc hai cha mẹ và bốn ông bà - áp lực sẽ ngày càng tập trung vào một cá nhân nếu thiếu các dịch vụ hỗ trợ từ cộng đồng.
Với nhiều người con một, hành trình chăm sóc cha mẹ già thường bắt đầu từ một biến cố.
Vòng lặp kiệt sức trong hành trình chăm sóc cha mẹ già
Khó khăn lớn nhất của người chăm sóc không phải là một biến cố lớn, mà là chuỗi công việc lặp đi lặp lại mỗi ngày. Từ việc chuẩn bị bữa ăn, theo dõi thuốc, đưa cha mẹ đi tái khám đến hỗ trợ sinh hoạt cá nhân, mọi việc đều cần được duy trì đều đặn trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
Theo Cục Thống kê Hàn Quốc (2024), có khoảng 150.000 người trẻ từ 13 - 34 tuổi đang đảm nhận vai trò chăm sóc thành viên trong gia đình. Đáng chú ý, nhóm từ 25 - 34 tuổi chiếm hơn một nửa, cho thấy trách nhiệm chăm sóc cha mẹ già hoặc người thân không còn là câu chuyện của người trung niên mà đang xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ.
Khảo sát năm 2025 của Viện Y tế và Phúc lợi Xã hội Hàn Quốc cũng cho thấy khoảng 1/3 số người chăm sóc trẻ tuổi phải bỏ dở hoặc không thể hoàn thành việc học vì phần lớn thời gian dành cho gia đình. Có thể thấy, việc chăm sóc người thân không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần mà còn tác động trực tiếp đến học tập và công việc.
Những công việc lặp đi lặp lại mỗi ngày khiến nhiều người chăm sóc dần rơi vào trạng thái quá tải.
Nỗi cô đơn và sự quá tải trách nhiệm
Nếu áp lực về công việc có thể nhìn thấy, thì sự cô đơn của người con một lại khó nhận ra hơn. Không có anh chị em để cùng bàn bạc khi cha mẹ nhập viện, không có người thay phiên chăm sóc lúc mệt mỏi, mọi quyết định gần như đều phải tự mình gánh vác.
Điều này cũng được phản ánh trong trường hợp của Trần Quốc Trung (Ninh Bình). Sau khi mẹ đột quỵ, anh quyết định về nước để cùng bố chăm sóc mẹ. Để có tiền trang trải viện phí, Trung làm nhiều công việc cùng lúc và chỉ ngủ khoảng bốn tiếng mỗi ngày. Với anh, áp lực không chỉ đến từ tài chính mà còn từ cảm giác mình là điểm tựa duy nhất của cả gia đình.
Theo nghiên cứu của Đại học Missouri (Mỹ) thực hiện trên 1.800 người chăm sóc, con một có mức độ căng thẳng cao hơn đáng kể so với những người có anh chị em. Nguyên nhân không chỉ vì thiếu người chia sẻ công việc, mà còn vì họ phải tự đưa ra các quyết định quan trọng liên quan đến sức khỏe của cha mẹ mà không có người cùng gánh trách nhiệm.
Nhiều người con một phải tự mình đưa ra mọi quyết định khi cha mẹ già yếu.
Khi yêu thương cần được “phân bổ lại”
Các chuyên gia đều cho rằng chăm sóc cha mẹ già không nên là trách nhiệm của một người duy nhất. TS Nguyễn Thị Minh, giảng viên Học viện Chính trị Khu vực II, nhận định người con một không chỉ gánh trách nhiệm tài chính hay thể chất mà còn phải mang theo toàn bộ kỳ vọng tình cảm của gia đình, khiến họ dễ rơi vào trạng thái quá tải.
Ở góc nhìn khác, GS.TS Giang Thanh Long cho rằng sinh nhiều con không đồng nghĩa cha mẹ sẽ được chăm sóc tốt hơn. Điều quan trọng là mỗi gia đình cần chuẩn bị sớm về tài chính, sức khỏe và chủ động kết nối với các dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp ngay khi cha mẹ còn khỏe mạnh, thay vì chờ đến lúc mọi áp lực dồn vào một người.
Thay vì xem việc chăm sóc cha mẹ già là trách nhiệm phải gánh một mình, các chuyên gia khuyến khích người chăm sóc chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ người thân, dịch vụ chăm sóc tại nhà hoặc các nhóm cộng đồng. Khi trách nhiệm được chia sẻ hợp lý, người chăm sóc mới có đủ sức khỏe và thời gian để đồng hành lâu dài cùng cha mẹ.
