“Dịp lễ này tôi được nghỉ nhưng cô giáo của con thì không”, chị Bùi Thu Thủy, 36 tuổi, sống tại Hà Nội, chia sẻ nửa đùa nửa thật.
Trước kỳ nghỉ 30/4–1/5, con trai lớp 5 của chị được giao một “núi” bài tập gồm 10 đề Toán, Tiếng Việt cùng yêu cầu hoàn thành và học thuộc đề cương các môn Khoa học, Công nghệ, Lịch sử, Địa lý. Để kèm con học, chị Thủy cũng phải ngồi vào bàn ôn luyện và dần “thuộc bài” lúc nào không hay. “Chỉ sau ba ngày, tôi thấy mình như ‘biết tuốt’, trên thông thiên văn, dưới tường địa lý”, chị nói vui.
Năm nay, lịch thi học kỳ II rơi vào đầu tháng 5 nên chị phần nào đỡ áp lực hơn. Những năm trước, ban ngày đi làm, tối về chị lại cùng con học từ 20h đến 23h, sáng sớm hai mẹ con tiếp tục dậy từ 5h để ôn bài. “Mỗi mùa thi xong là cả hai mẹ con đều sụt cân”, chị kể.
Không riêng gì chị Thủy, chị Trần Thùy, 37 tuổi ở Ninh Bình, cũng cho biết đã “cày nát” đề cương các môn Khoa học Tự nhiên, Lịch sử, Địa lý, Tiếng Anh lớp 8 và cả đề văn lớp 5 của con trong kỳ nghỉ lễ. Sau hơn 20 năm rời ghế nhà trường, nhiều kiến thức phổ thông chị gần như quên sạch, nay phải học lại từ đầu. Áp lực đến mức chị thường xuyên mơ thấy mình đi thi, không làm được bài và bị giáo viên nhắc nhở. “Cảm giác còn căng thẳng hơn cả thời thi đại học”, chị chia sẻ.
Trên mạng xã hội, câu chuyện phụ huynh “thuộc bài hơn con” khi ôn thi cuối kỳ cũng thu hút hàng nghìn lượt tương tác. Nhiều người cho biết họ không chỉ học kiến thức lý thuyết mà còn phải tập hát, đọc nhạc, thậm chí luyện thể thao cùng con. Sau một thời gian đồng hành, có phụ huynh hài hước nói rằng mình “đủ khả năng mở xưởng mộc hay cửa hàng cơ khí” nhờ học môn Công nghệ, hoặc “sắp thành nhạc sĩ” vì đã thành thạo nốt nhạc.
“Tôi mới là người học chính, còn con chỉ là ‘người học hộ’ thôi”, một phụ huynh dí dỏm chia sẻ.
Theo thạc sĩ Trần Văn Toản, chuyên gia tâm lý tại Trung tâm đào tạo và chăm sóc tinh thần Ý Tưởng Việt (TP.HCM), việc cha mẹ “lao vào” học cùng con không hẳn xuất phát từ nhu cầu thực sự của trẻ, mà phần lớn đến từ sự lo lắng và áp lực thành tích. Nhiều phụ huynh vô tình gắn kết quả học tập của con với năng lực nuôi dạy của mình, nên thay vì kiên nhẫn để con tự tìm cách giải quyết bài vở, họ chọn cách tham gia trực tiếp cho nhanh.
Tuy nhiên, sự sốt sắng này lại vô tình lấy đi cơ hội để trẻ tự suy nghĩ và rèn luyện tư duy. Dù được xem là sự quan tâm hay hy sinh, việc kèm cặp quá sát về lâu dài có thể khiến trẻ giảm khả năng xử lý thông tin – yếu tố cốt lõi của việc học. Không chỉ vậy, khi việc học luôn gắn với sự giám sát của cha mẹ, trẻ dễ hình thành thói quen chỉ học khi có người kèm bên cạnh.
Ở góc độ nghiên cứu giáo dục, ông Lê Hoàng Phong, nghiên cứu sinh tại University College London (Anh), cho rằng hiện tượng phụ huynh “thuộc bài hơn con” không chỉ là câu chuyện hài hước mùa thi mà phản ánh thực tế gia đình đang gánh một phần trách nhiệm học tập vốn thuộc về nhà trường. Tại các quốc gia như Anh, phụ huynh vẫn theo sát việc học của con, nhưng chủ yếu dừng ở việc theo dõi, nhắc nhở và hỗ trợ tinh thần, chứ không phải học lại kiến thức hay làm bài thay.
“Không phải phụ huynh ở đó ít quan tâm con hơn, mà hệ thống giáo dục không đặt họ vào vai trò của một ‘giáo viên thứ hai’”, ông Phong nhận định.
Chị Bùi Thu Thủy cũng đồng tình khi cho biết bản thân thường xuyên nhận được tin nhắn từ giáo viên yêu cầu phụ huynh đôn đốc con học bài, kèm danh sách nhiệm vụ cụ thể mỗi tối. Trước kỳ thi, giáo viên giao đề cương và đề nghị phụ huynh sát sao trong việc kèm cặp. Nếu học sinh quên bài, giáo viên sẽ nhắc trực tiếp đến phụ huynh, thậm chí thông báo trong nhóm chung của lớp. Theo chị, nhiều nội dung học hiện nay khá dài và khó, khiến trẻ khó có thể tự học nếu không có sự hỗ trợ từ gia đình.
Ông Phong cho rằng khi cha mẹ cảm thấy tương lai của con phụ thuộc quá nhiều vào các kỳ thi, họ sẽ có xu hướng can thiệp sâu hơn vào việc học. Nỗi lo con thua thiệt trong môi trường cạnh tranh khiến vai trò của phụ huynh dần chuyển từ đồng hành sang kiểm soát, thậm chí thay thế con trong quá trình học.
Từ kinh nghiệm quốc tế, vị chuyên gia đề xuất cần cải thiện hệ thống giáo dục để giảm gánh nặng này cho gia đình. Trước hết, việc dạy và học nên được tổ chức hiệu quả ngay trên lớp, đảm bảo học sinh hiểu bài, luyện tập và sửa sai tại trường. Nếu phần quan trọng nhất bị “đẩy” về nhà, phụ huynh sẽ buộc phải tiếp tục gánh vác.
Bên cạnh đó, cách đánh giá cũng cần thay đổi, giảm phụ thuộc vào học thuộc hay luyện đề, thay vào đó tập trung đo lường khả năng hiểu, vận dụng và tự sửa sai. Khi đó, việc học thay của phụ huynh sẽ trở nên kém hiệu quả, buộc học sinh phải chủ động hơn. Nhà trường cũng cần xây dựng hệ thống hỗ trợ học sinh ngay từ sớm, dựa trên việc phát hiện lỗ hổng kiến thức cụ thể, thay vì mặc định gia đình sẽ bù đắp.
Quan trọng hơn, vai trò của gia đình cần được nhìn nhận lại. Gia đình nên là nơi tạo cảm giác an toàn, nuôi dưỡng thói quen học tập và sự tự tin, chứ không phải trở thành một “lớp học thứ hai” đầy áp lực. “Không phải loại bỏ vai trò của phụ huynh, mà là đưa họ về đúng vị trí: quan tâm, đồng hành nhưng không học thay hay kiểm soát toàn bộ quá trình”, ông Phong nhấn mạnh.
Sau những ngày ôn tập căng thẳng, vào ngày cuối kỳ nghỉ lễ, chị Thu Thủy đã đưa các con đi dạo quanh Hà Nội để thư giãn sau khi hoàn thành việc học. Người mẹ hài hước chia sẻ: “Nếu tôi đi thi chắc cũng được 10 điểm, giờ chỉ còn lo cho thằng con thôi”.
