Trong tín ngưỡng truyền thống, việc thờ cúng tổ tiên và tảo mộ dịp cuối năm mang nhiều ý nghĩa tâm linh và giáo dục. Dân gian lưu truyền quan niệm rằng nếu có “ba người” cùng đi tảo mộ, con cháu trong nhà sẽ được phù hộ, gặp nhiều may mắn và hưng thịnh. Vậy ba người đó là ai và ý nghĩa đằng sau quan niệm này là gì?
Tảo mộ đúng nghĩa là gì?
Tảo mộ không chỉ đơn thuần là thăm viếng, dọn dẹp phần mộ của người đã khuất, mà còn thể hiện sự tri ân đối với thần linh, thổ địa nơi phần mộ tọa lạc – những vị được tin là che chở để tổ tiên yên nghỉ. Nghi thức này thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, giáo dục con cháu về lòng hiếu kính và sự biết ơn đối với tiền nhân, chứ không nhằm phô trương hình thức.
Tùy phong tục từng địa phương, việc tảo mộ có thể được tổ chức trong phạm vi gia đình hoặc theo dòng họ. Nhiều người làm ăn xa thường tranh thủ dịp cuối năm về quê vừa sum họp, vừa sửa sang mộ phần tổ tiên. Một số dòng họ còn ấn định ngày giỗ họ để con cháu tụ họp, cùng nhau dọn dẹp nhà thờ họ và chuẩn bị đón Tết.
Công việc chính khi tảo mộ là làm sạch cỏ dại, vun đắp lại mộ phần, tạo cảnh quan gọn gàng, trang nghiêm. Người lớn tuổi thường đảm nhiệm việc hương khói, khấn vái, bày tỏ lòng thành kính.
Ba người được cho là “được lòng” tổ tiên
1. Nàng dâu mới
Theo quan niệm dân gian, khi gia đình có thêm thành viên mới, đặc biệt là nàng dâu mới cưới, việc đưa về ra mắt tổ tiên và cùng tham gia tảo mộ thể hiện sự gắn kết, chính thức hòa nhập vào gia tộc. Người xưa tin rằng tổ tiên sẽ chứng giám và chúc phúc cho đôi vợ chồng trẻ, mong gia đình sớm hạnh phúc, ấm êm.
2. Con cháu hiếu thảo
Chữ “Hiếu” từ lâu được xem là nền tảng của đạo đức. Người xưa quan niệm rằng con cháu biết kính trên nhường dưới, sống có trước có sau sẽ được tổ tiên phù hộ. Với thế hệ đi trước, sự bình an và hòa thuận của con cháu quan trọng hơn danh vọng hay tiền tài.
Khi gia đình có những người con, người cháu sống hiếu nghĩa, không khí trong nhà thường hòa thuận, yêu thương. Dân gian cho rằng chính sự đoàn kết và hiếu kính ấy là nền tảng để gia đình phát triển bền vững, làm ăn thuận lợi và đón nhận nhiều điều tốt đẹp trong năm mới.
3. Người thành đạt trong sự nghiệp và học tập
Theo quan niệm dân gian, khi con cháu đạt được thành tựu trong công việc, có vị trí và uy tín trong xã hội, đó không chỉ là niềm vui của gia đình mà còn là điều khiến tổ tiên “an lòng”. Việc những người thành đạt trở về tảo mộ, dâng hương cuối năm được xem như cách báo tin vui, bày tỏ lòng biết ơn đối với công đức sinh thành và sự phù hộ của tiền nhân.
Bên cạnh thành công trong sự nghiệp, thành tích học tập cũng luôn được coi trọng. Thời xưa, con đường khoa cử gần như là lối duy nhất để thay đổi cuộc đời và làm rạng danh gia tộc. Vì thế mới có quan niệm rằng một người đỗ đạt có thể mang lại niềm tự hào cho cả dòng họ, thậm chí cho cả làng quê.
Dù ở bất kỳ thời đại nào, việc học vẫn được đề cao như nền tảng của sự phát triển. Khi con cháu học hành tiến bộ, đạt được kết quả tốt, đó cũng được xem là cách thể hiện sự nỗ lực và làm rạng danh tổ tiên trong những dịp cúng lễ, tảo mộ.
