Tiền tiêu vặt: không chỉ là vài chục nghìn mỗi tuần
Sau khi con gái lên lớp 2, một người mẹ khá bất ngờ khi nghe con đề nghị được nhận tiền tiêu vặt như các bạn trong lớp. Trước đó, chị luôn nghĩ rằng mọi nhu cầu của con đã được gia đình lo đủ: sách vở, quần áo, đồ dùng học tập hay những món đồ chơi nhỏ đều có sẵn. Trẻ còn nhỏ, biết giữ tiền để làm gì?
Thay vì từ chối ngay, chị chọn cách hỏi han con kỹ hơn. Con bé nói rằng các bạn thường được nhận tiền tiêu vặt theo tuần, mỗi lần khoảng 50.000 đồng. Số tiền không lớn, và quan trọng hơn, đứa trẻ không hề tỏ ra đòi hỏi hay so bì quá mức.
Chị đồng ý, nhưng kèm theo một thỏa thuận rõ ràng: số tiền này là của con, con được quyền sử dụng nhưng cũng phải tự chịu trách nhiệm. Không có chuyện xin thêm nếu tiêu hết sớm. Từ quyết định tưởng như rất nhỏ ấy, chị dần nhận ra tiền tiêu vặt không đơn thuần là chuyện cho – nhận, mà là bước khởi đầu cho một quá trình học hỏi dài hơi của con.
Ở độ tuổi tiểu học, trẻ bắt đầu tiếp xúc với khái niệm tiền bạc qua những bài toán đơn giản, qua việc mua một cây bút hay gói bánh trước cổng trường. Nếu không có tiền tiêu vặt, mọi giao dịch của trẻ đều thông qua cha mẹ. Khi đó, tiền trở thành thứ “vô hình”: trẻ dùng nhưng không thực sự hiểu nó đến từ đâu và mất đi như thế nào.
Ngược lại, khi được cầm trong tay một khoản tiền nhỏ của riêng mình, trẻ bắt đầu ý thức rằng tiền là hữu hạn. Muốn mua thứ này, có thể phải từ bỏ thứ khác. Chính sự cân nhắc đó là bài học đầu tiên về quản lý tài chính.
Khi lớn lên, sự khác biệt dần lộ rõ
Tiền tiêu vặt, bên cạnh tiền mừng tuổi, thường là khoản tiền đầu tiên trẻ được toàn quyền quyết định. Qua thời gian, sự khác biệt giữa trẻ có và không có tiền tiêu vặt bắt đầu thể hiện khá rõ, không ồn ào nhưng bền bỉ.
Với những đứa trẻ được tiếp xúc sớm với tiền bạc, quan niệm về tiền thường thực tế hơn. Các em hiểu rằng tiền không tự nhiên mà có, và cũng không thể tiêu mãi không hết. Trong câu chuyện trên, cô bé lớp 2 sau vài tuần đã tự lấy một chiếc hộp nhỏ để tiết kiệm tiền tiêu vặt. Khi cần mua đồ dùng học tập hay chuẩn bị quà sinh nhật cho bạn, em chủ động dùng số tiền mình dành dụm, thay vì xin thêm từ bố mẹ.
Trải nghiệm này giúp trẻ hình thành cảm giác làm chủ. Việc mua một món đồ bằng chính số tiền mình tiết kiệm được mang lại niềm vui khác hẳn so với việc được người lớn mua cho. Trẻ cũng bắt đầu phân biệt đâu là nhu cầu thực sự, đâu chỉ là mong muốn nhất thời.
Ngược lại, nhiều trẻ không có tiền tiêu vặt lớn lên trong môi trường mà mọi chi tiêu đều do cha mẹ quyết định. Khi cần thứ gì, các em chỉ việc nói ra. Điều này vô tình khiến tiền bạc trở thành khái niệm xa rời thực tế. Đến khi lần đầu tự kiếm được tiền hoặc được giao quản lý một khoản chi lớn, không ít người trẻ rơi vào tình trạng chi tiêu thiếu kiểm soát, mua sắm theo cảm xúc rồi mới hối hận.
Khả năng ra quyết định cũng là một điểm khác biệt đáng chú ý. Với trẻ có tiền tiêu vặt, mỗi lần mua sắm là một lần cân nhắc. Có thể trẻ sẽ mua nhầm, tiêu tiền vào món đồ không thực sự cần thiết, nhưng đó là cái “sai” trong vùng an toàn. Trẻ học được rằng quyết định của mình có hệ quả, và chính mình phải chấp nhận hệ quả đó.
Trong khi đó, trẻ không có cơ hội “thử và sai” với tiền bạc từ sớm thường thiếu trải nghiệm thực tế. Khi đứng trước những quyết định tài chính lớn hơn trong tương lai, các em dễ bối rối, hoặc ngược lại, quyết định quá nhanh mà không lường hết hậu quả.
Bên cạnh đó, tiền tiêu vặt còn góp phần nuôi dưỡng tính độc lập. Khi hiểu rằng số tiền mình tiêu là của mình, trẻ dần hình thành ý thức chịu trách nhiệm, không chỉ với tiền bạc mà cả trong học tập và sinh hoạt. Trẻ biết tự sắp xếp, tự tính toán, thay vì trông chờ người lớn giải quyết mọi việc.
Cho tiền tiêu vặt thế nào để không phản tác dụng?
Tiền tiêu vặt chỉ phát huy tác dụng giáo dục khi được trao đúng cách. Không phải cho càng nhiều càng tốt, cũng không nên dùng tiền như phần thưởng hay công cụ kiểm soát hành vi.
Nhiều gia đình bắt đầu cho trẻ tiền tiêu vặt từ khi con vào lớp 1 hoặc lớp 2. Hình thức phổ biến là cho theo tuần, vào một ngày cố định, với số tiền vừa phải so với điều kiện gia đình. Việc cố định thời điểm giúp trẻ hình thành thói quen quản lý: biết chờ đợi, biết lên kế hoạch chi tiêu trong một khoảng thời gian nhất định.
Quan trọng không kém là thái độ của cha mẹ. Khi trẻ tiêu hết tiền sớm, người lớn nên để con tự đối diện với trải nghiệm đó, thay vì vội vàng cho thêm. Chính sự “thiếu hụt” tạm thời sẽ giúp trẻ rút ra bài học sâu sắc hơn mọi lời nhắc nhở.
Khi trẻ lớn dần, mức tiền tiêu vặt có thể điều chỉnh, đồng thời mở rộng phạm vi sử dụng. Lúc này, cha mẹ nên đóng vai trò người đồng hành, trò chuyện cùng con về cách chi tiêu, thay vì kiểm soát chặt chẽ từng đồng.
Kết bài
Tiền tiêu vặt không phải là sự nuông chiều, càng không phải cách để trẻ đòi hỏi nhiều hơn. Nếu được trao đúng thời điểm và đúng cách, đó là một “lớp học thu nhỏ” về cuộc sống, nơi trẻ học cách lựa chọn, chấp nhận sai lầm và chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Sự khác biệt giữa trẻ có và không có tiền tiêu vặt từ nhỏ có thể không thấy ngay, nhưng theo thời gian, nó âm thầm tạo nên khoảng cách rõ rệt trong cách các em bước vào đời với tâm thế chủ động hay phụ thuộc.
