Quốc hội đã thông qua Luật Dân số 2025, có hiệu lực từ 1/7/2026, với mục tiêu duy trì mức sinh thay thế, tức bình quân mỗi phụ nữ sinh 2,1 con. Theo luật, phụ nữ sinh con thứ hai sẽ được tăng thời gian nghỉ thai sản lên 7 tháng (trước là 6 tháng), trong khi lao động nam được tăng nghỉ khi vợ sinh con lên 10 ngày, cao hơn 5 ngày so với hiện tại.
Luật cũng quy định hỗ trợ tài chính cho phụ nữ dân tộc thiểu số ít người, phụ nữ tại các địa phương có mức sinh thấp hơn mức sinh thay thế hoặc phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. Tuy nhiên, việc chi trả hỗ trợ tài chính cho nhóm phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi và tại các địa phương mức sinh thấp sẽ thực hiện từ 1/1/2027, thay vì 1/7/2026. Chính phủ sẽ quy định mức hưởng, trình tự, thủ tục và điều kiện nhận hỗ trợ, trong khi chính quyền địa phương có thể tăng mức hỗ trợ hoặc áp dụng các biện pháp khuyến sinh bổ sung. Dự kiến, mức hỗ trợ tài chính là 2 triệu đồng/phụ nữ, với tổng kinh phí khoảng 2.100 tỉ đồng/năm.
Ngoài ra, luật Dân số 2025 cũng bổ sung quyền ưu tiên về nhà ở xã hội cho các gia đình sinh đủ 2 con. Theo đó, người sinh 2 con trở thành đối tượng thứ 13 được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội, thực hiện theo pháp luật về nhà ở và ưu tiên sau các nhóm đối tượng: người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ, người khuyết tật hoặc được bố trí tái định cư.
Trước khi thông qua, một số đại biểu Quốc hội bày tỏ lo ngại về tính khả thi của chính sách ưu tiên nhà ở xã hội, bởi mức giá hiện nay vẫn cao so với thu nhập của các cặp vợ chồng trẻ. Đồng thời, tiến độ triển khai nhà ở xã hội còn chậm, khiến quyền lợi này khó đi vào thực tế nếu không có cơ chế cụ thể và hỗ trợ thiết thực.
Cấm tiết lộ giới tính thai nhi
Luật Dân số 2025 vừa được thông qua chính thức cấm các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức và thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, trừ trường hợp phục vụ chẩn đoán, điều trị theo quy định của Bộ Y tế. Theo điều 15, bác sĩ vi phạm có thể bị đình chỉ hành nghề nếu thông báo giới tính thai nhi nhằm mục đích phá thai.
Trước đây, Pháp lệnh Dân số 2003 chưa có quy định này, nhưng Nghị định 117/2020 đã xử phạt 5–10 triệu đồng đối với bác sĩ siêu âm hoặc xét nghiệm tiết lộ giới tính thai nhi, đồng thời có thể đình chỉ hoạt động, tước chứng chỉ hành nghề từ 1–3 tháng. Luật Dân số 2025 quy định việc đình chỉ hành nghề sẽ thực hiện theo Luật Khám, chữa bệnh 2023.
Nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng chế tài này khó khả thi vì khó phát hiện hành vi tiết lộ giới tính thai nhi. Tuy nhiên, Bộ Y tế cảnh báo tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh ở Việt Nam vẫn ở mức cao, trung bình 111,4 bé trai trên 100 bé gái (2024), trong khi ngưỡng tự nhiên là 104–106. Nếu tình trạng này tiếp tục, đến năm 2034, Việt Nam sẽ thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15–49, con số dự kiến tăng lên 1,8 triệu vào năm 2059.
