Trà vốn là thức uống quen thuộc trong nhiều gia đình Việt. Từ trà xanh, trà khô đến các loại trà thảo mộc, nhiều người duy trì thói quen uống hằng ngày vì tin rằng đây là cách chăm sóc sức khỏe đơn giản. Tuy nhiên, nếu lựa chọn sản phẩm thiếu kiểm soát hoặc tin vào những lời quảng cáo như “thải độc”, “làm sạch gan”, thói quen này có thể tiềm ẩn nguy cơ.
1. Trà nhuận tràng được quảng cáo có tác dụng thải độc
Trà nhuận tràng thường được giới thiệu với công dụng hỗ trợ tiêu hóa, giảm táo bón, làm sạch đường ruột hoặc hỗ trợ giảm cân. Những lời quảng cáo hấp dẫn khiến không ít người sử dụng thường xuyên mà không tìm hiểu kỹ thành phần.
Trên thực tế, một số sản phẩm có chứa các thành phần nhuận tràng như senna (phan tả diệp). Những chất này có thể giúp kích thích nhu động ruột trong một số trường hợp, nhưng không phù hợp để sử dụng tùy tiện hoặc kéo dài nếu không có hướng dẫn chuyên môn.
Lạm dụng trà nhuận tràng có thể gây đau bụng, tiêu chảy, mất nước và rối loạn điện giải. Trong một số trường hợp, thành phần thảo dược hoặc sản phẩm không rõ nguồn gốc còn có thể liên quan đến tổn thương gan. Tuy nhiên, nguy cơ phụ thuộc vào thành phần cụ thể, liều lượng, thời gian sử dụng và tình trạng sức khỏe của từng người.
Đáng lưu ý, việc đi ngoài nhiều sau khi uống trà không đồng nghĩa với cơ thể đã loại bỏ độc tố hay giảm mỡ thừa. Gan và thận mới là những cơ quan giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa, đào thải các chất trong cơ thể.
Nếu thường xuyên bị táo bón, mọi người nên tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, uống đủ nước và duy trì vận động phù hợp. Trường hợp táo bón kéo dài, đi ngoài ra máu, đau bụng bất thường hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân cần đi khám thay vì phụ thuộc vào trà nhuận tràng.
2. Trà thảo dược không rõ thành phần, nguồn gốc
Trà thảo dược được nhiều người lựa chọn vì tin rằng nguyên liệu tự nhiên luôn an toàn hơn các sản phẩm chế biến công nghiệp. Tuy nhiên, đây là quan niệm chưa chính xác.
Một số loại thảo dược có thể chứa hoạt chất tác động đến gan, thận hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng. Nguy cơ có thể tăng lên khi người dùng phối hợp nhiều loại thảo dược, sử dụng liều cao hoặc uống liên tục trong thời gian dài.
Đặc biệt, các loại trà được quảng cáo có tác dụng thanh lọc cơ thể, bổ gan, giảm cân nhanh hoặc chữa nhiều bệnh cùng lúc cần được xem xét thận trọng. Nếu sản phẩm không ghi rõ thành phần, liều lượng, nhà sản xuất và nguồn gốc, người dùng sẽ khó đánh giá mức độ an toàn.
Một số sản phẩm trôi nổi còn có nguy cơ chứa thành phần không được công bố hoặc bị pha trộn tạp chất. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào màu sắc, mùi thơm hay lời giới thiệu của người bán để kết luận một loại trà có lợi cho sức khỏe.
Người mắc bệnh gan, bệnh thận, người đang điều trị bệnh mạn tính hoặc phải dùng thuốc dài ngày càng cần thận trọng. Trước khi sử dụng trà thảo dược có tác dụng dược lý, nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ để hạn chế nguy cơ tương tác.
Nếu đang uống một loại trà mới và xuất hiện các biểu hiện như buồn nôn kéo dài, mệt mỏi bất thường, vàng da hoặc vàng mắt, cần ngừng sử dụng sản phẩm nghi ngờ và đi khám sớm. Không nên tự mua thêm các loại trà khác với hy vọng giải độc gan.
3. Trà bị ẩm mốc, biến chất do bảo quản sai cách
Không ít gia đình có thói quen mua trà với số lượng lớn để sử dụng dần. Khi trà đã để lâu, một số người vẫn tiếc không muốn bỏ, nhất là khi sản phẩm có giá thành cao hoặc được biếu tặng.
Tuy nhiên, trà cần được bảo quản đúng cách để hạn chế ẩm mốc và biến chất. Khi tiếp xúc với độ ẩm trong thời gian dài, sản phẩm có thể xuất hiện nấm mốc hoặc những thay đổi về mùi, màu sắc và chất lượng.
Một số nấm mốc có khả năng sinh độc tố, tùy thuộc vào loại nấm và điều kiện bảo quản. Việc tiếp xúc với độc tố nấm mốc có thể gây ra những ảnh hưởng sức khỏe khác nhau; một số độc tố có nguy cơ gây tổn thương gan. Không thể khẳng định mọi loại trà cũ đều gây hại gan, nhưng trà đã có dấu hiệu mốc hoặc biến chất không nên tiếp tục sử dụng.
Đặc biệt, không nên cho rằng đem trà phơi nắng, rang lại hoặc tráng bằng nước sôi là có thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ. Những biện pháp này không bảo đảm loại bỏ được mọi độc tố có thể hình thành trong quá trình bảo quản.
Để hạn chế rủi ro, nên mua trà với lượng vừa phải, bảo quản trong hộp kín, đặt ở nơi khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp và nguồn nhiệt. Nếu trà có đốm mốc, mùi lạ, bị ẩm hoặc vón cục bất thường, tốt nhất nên bỏ đi.
Uống trà thế nào để bảo vệ sức khỏe?
Với phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh, trà thông thường có nguồn gốc đáng tin cậy, được bảo quản tốt và sử dụng ở mức vừa phải thường không phải là nguyên nhân đáng lo ngại đối với gan.
Điều quan trọng là phân biệt trà dùng làm thức uống thông thường với các sản phẩm chứa thảo dược có tác dụng nhuận tràng, giảm cân hoặc hỗ trợ điều trị bệnh. Không nên sử dụng trà thay thuốc hay tin rằng một loại thức uống có thể làm sạch gan.
Ngoài ra, trà chứa caffeine nên uống quá đậm hoặc quá muộn có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, gây hồi hộp ở người nhạy cảm. Người mắc bệnh gan hoặc đang dùng thuốc điều trị nên trao đổi với bác sĩ nếu muốn sử dụng các sản phẩm trà có thành phần đặc biệt.
Để bảo vệ gan, cần hạn chế rượu bia, không tự ý dùng thuốc và thực phẩm bổ sung, duy trì chế độ ăn cân đối, vận động thường xuyên và khám sức khỏe định kỳ khi cần thiết.
Tóm lại, trà không mặc nhiên có hại cho gan, nhưng những sản phẩm nhuận tràng bị lạm dụng, trà thảo dược không rõ thành phần và trà đã bị nấm mốc đều cần được cảnh giác. Lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, sử dụng đúng cách và không chạy theo quảng cáo quá mức là những việc đơn giản giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài.
