Trẻ nhỏ đôi khi đánh giá bản thân chỉ qua một kết quả chưa tốt. Một bài kiểm tra điểm thấp, một lần không được cô giáo lựa chọn hay việc thua bạn trong một cuộc thi có thể khiến con nghĩ mình kém cỏi.
Điều đáng lo không chỉ là nỗi buồn nhất thời mà còn là khi trẻ bắt đầu thu mình, ngại thử sức và thường xuyên nói những câu như "Con chẳng làm được gì cả", "Con không giỏi bằng các bạn".
Lúc này, cách ứng xử của bố mẹ có ảnh hưởng rất lớn đến suy nghĩ và sự tự tin của trẻ. Có 4 việc phụ huynh nên làm để giúp con từng bước vượt qua cảm giác thất bại.
1. Đừng vội khuyên con mạnh mẽ, hãy để con được buồn
Khi thấy con khóc vì điểm kiểm tra thấp hoặc thất vọng vì không đạt được điều mong muốn, nhiều bố mẹ thường lập tức an ủi: "Có gì đâu mà buồn", "Lần sau cố gắng hơn là được".
Người lớn nghĩ rằng những câu nói ấy sẽ giúp con nhanh chóng vui vẻ trở lại. Nhưng với trẻ, điều quan trọng đầu tiên đôi khi không phải là tìm giải pháp mà là được thấu hiểu.
Một đứa trẻ đã dành nhiều ngày ôn luyện cho cuộc thi có thể rất thất vọng khi không đạt kết quả tốt. Con cũng có thể xấu hổ khi bạn bè đều được tuyên dương còn mình thì không.
Thay vì phủ nhận cảm xúc, bố mẹ hãy thử nói: "Mẹ biết con đã rất mong chờ kết quả này. Chắc con thất vọng nhiều lắm".
Sau đó, hãy cho con thời gian bình tĩnh. Không cần liên tục hỏi chuyện gì đã xảy ra hay bắt con hứa sẽ cố gắng hơn trong lần tới.
Đôi khi, chỉ cần bố mẹ ngồi cạnh, ôm con hoặc cùng con làm một việc yêu thích cũng đã là sự động viên rất lớn.
2. Giúp con nhìn thấy điểm tốt thay vì chỉ chăm chăm vào thất bại
Khi trẻ nói "Con học dốt lắm" hoặc "Con chẳng giỏi bằng các bạn", bố mẹ thường phản ứng bằng những lời phủ nhận như "Không đâu, con rất giỏi".
Tuy nhiên, nếu trẻ đang thực sự thất vọng về kết quả của mình, lời khen chung chung có thể không đủ sức thuyết phục. Điều con cần là những minh chứng cụ thể để nhận ra bản thân vẫn có năng lực và đã tiến bộ.
Chẳng hạn, nếu con bị điểm thấp môn Toán, bố mẹ có thể cùng con xem lại bài làm, chỉ ra những câu đã làm đúng và tìm hiểu nguyên nhân khiến con mất điểm.
Nếu con không được chọn vào đội bóng của trường, hãy nhắc lại những thay đổi tích cực sau thời gian luyện tập như chạy nhanh hơn, chuyền bóng chính xác hơn hay biết phối hợp với đồng đội.
Đừng cố biến mọi thất bại thành thành tích. Nếu con thực sự còn yếu ở một kỹ năng nào đó, hãy thẳng thắn thừa nhận và cùng con tìm cách cải thiện.
Quan trọng là giúp trẻ hiểu rằng năng lực không phải thứ cố định. Một lần làm chưa tốt không có nghĩa là con sẽ mãi mãi không thể tiến bộ.
3. Chia mục tiêu lớn thành những việc nhỏ để con dễ bắt đầu
Khi con mất tự tin, bố mẹ thường muốn nhanh chóng giúp con lấy lại phong độ bằng những kế hoạch học tập hoặc luyện tập nghiêm túc hơn.
Chẳng hạn, sau một bài kiểm tra không tốt, phụ huynh yêu cầu con học thêm mỗi tối. Khi con thất bại trong một cuộc thi, bố mẹ lập tức đăng ký lớp năng khiếu để chuẩn bị cho lần tiếp theo.
Dù xuất phát từ mong muốn tốt, cách làm này đôi khi khiến trẻ cảm thấy áp lực. Một đứa trẻ vốn đã nghi ngờ khả năng của mình sẽ càng ngại thử sức nếu trước mắt là quá nhiều việc phải hoàn thành.
Thay vào đó, hãy giúp con bắt đầu từ những mục tiêu nhỏ và vừa sức.
Nếu con yếu môn Tiếng Anh, có thể cùng con học 5 từ mới mỗi ngày hoặc dành 10 phút luyện nghe. Nếu con chưa tự tin khi giao tiếp, hãy khuyến khích con chủ động chào hỏi, nói lên ý kiến trong những tình huống quen thuộc.
Với hoạt động thể thao, trẻ có thể quay lại tập luyện cùng bạn bè trước khi nghĩ đến chuyện tham gia cuộc thi tiếp theo.
Mỗi khi con hoàn thành một việc nhỏ, hãy ghi nhận sự cố gắng. Những trải nghiệm tích cực sẽ giúp trẻ dần tin rằng mình có khả năng học hỏi và cải thiện.
4. Dành thời gian bên con, đừng biến mọi cuộc trò chuyện thành buổi đánh giá
Một sai lầm khá phổ biến của phụ huynh là quá tập trung tìm hiểu nguyên nhân thất bại và cách khắc phục mà quên mất nhu cầu được vui chơi, thư giãn của trẻ.
Sau khi con bị điểm thấp, bố mẹ liên tục hỏi: "Con đã biết sai ở đâu chưa?", "Lần sau định làm thế nào?", "Có cần học thêm không?". Những câu hỏi lặp đi lặp lại có thể khiến trẻ cảm thấy mình luôn bị nhắc nhở về thất bại.
Thực tế, trẻ cần biết rằng tình yêu thương của bố mẹ không phụ thuộc vào điểm số hay thành tích.
Hãy duy trì những khoảng thời gian gần gũi không gắn với chuyện học hành. Bố mẹ có thể cùng con nấu ăn, đi dạo, đọc sách, chơi trò chơi hoặc đơn giản là ngồi nghe con kể chuyện ở trường.
Khi con chủ động nhắc đến chuyện buồn, hãy lắng nghe mà không vội ngắt lời. Nếu con chưa muốn chia sẻ, cũng đừng ép buộc.
Một môi trường gia đình an toàn về cảm xúc giúp trẻ hiểu rằng mình có thể mắc lỗi, có thể thất bại và vẫn luôn được yêu thương.
Nếu tình trạng tự ti kéo dài, trẻ thường xuyên tự hạ thấp bản thân, né tránh bạn bè hoặc mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích, bố mẹ nên cân nhắc tìm đến chuyên gia tâm lý trẻ em để được tư vấn.
Điều quan trọng nhất bố mẹ cần giúp con hiểu là không ai phải luôn giỏi giang mới xứng đáng được yêu thương. Một đứa trẻ tự tin không phải là đứa trẻ chưa từng thất bại, mà là đứa trẻ hiểu rằng mình có thể mắc lỗi, học hỏi và thử lại mà không phải sợ hãi hay xấu hổ.
