Vì sao gan động vật được đánh giá cao về dinh dưỡng?
Trong bảng xếp hạng 20 thực phẩm giàu giá trị dinh dưỡng do chuyên trang ẩm thực BBC Good Food giới thiệu, gan động vật được xếp ở vị trí thứ 12. Đây là điều đáng chú ý bởi gan vốn là nguyên liệu bình dân, xuất hiện trong nhiều món ăn quen thuộc của người Việt.
Gan lợn, gan gà và gan bò đều chứa protein, sắt, vitamin B12, folate cùng nhiều khoáng chất. Tùy từng loại gan, thành phần và hàm lượng dinh dưỡng có thể khác nhau. Điểm nổi bật là gan cung cấp nhiều vi chất trong một khẩu phần tương đối nhỏ.
Dù vậy, được đánh giá cao về dinh dưỡng không có nghĩa gan có thể thay thế các thực phẩm khác. Một chế độ ăn lành mạnh vẫn cần đa dạng thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu, rau củ và trái cây.
4 lợi ích dinh dưỡng đáng chú ý của gan động vật
Hỗ trợ quá trình tạo máu
Gan là nguồn cung cấp sắt có nguồn gốc động vật, thường được cơ thể hấp thu tương đối tốt. Sắt tham gia hình thành hemoglobin trong hồng cầu, giúp vận chuyển oxy đến các cơ quan.
Ngoài ra, gan chứa vitamin B12 và folate, hai dưỡng chất cần thiết cho quá trình hình thành tế bào máu. Vì vậy, bổ sung gan với lượng phù hợp có thể góp phần đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng. Tuy nhiên, người bị thiếu máu không nên tự ý ăn gan để thay thế việc thăm khám và điều trị theo nguyên nhân.
Bổ sung vitamin A, duy trì thị lực
Một trong những đặc điểm nổi bật của gan là hàm lượng vitamin A dạng retinol cao. Dưỡng chất này cần thiết cho hoạt động của võng mạc, hỗ trợ khả năng nhìn trong điều kiện ánh sáng yếu, đồng thời duy trì sức khỏe của da và niêm mạc.
Vitamin A còn tham gia vào hoạt động bình thường của hệ miễn dịch. Tuy nhiên, retinol có thể tích lũy trong cơ thể nếu hấp thụ quá nhiều trong thời gian dài. Vì vậy, không nên ăn gan liên tục với suy nghĩ càng ăn nhiều càng bổ.
Hỗ trợ hệ thần kinh và chuyển hóa năng lượng
Vitamin B12 trong gan đóng vai trò quan trọng đối với chức năng thần kinh và quá trình tạo tế bào máu. Folate cần thiết cho việc tổng hợp DNA và phân chia tế bào, trong khi protein cung cấp các axit amin phục vụ quá trình duy trì, sửa chữa mô.
Những dưỡng chất này giúp gan trở thành thực phẩm có giá trị trong chế độ ăn đa dạng, nhưng không có nghĩa ăn gan sẽ trực tiếp làm cơ thể khỏe mạnh hơn nếu tổng thể dinh dưỡng chưa hợp lý.
Bổ sung khoáng chất thiết yếu
Tùy loại, gan còn cung cấp đồng, kẽm và các khoáng chất tham gia vào hoạt động của enzyme, quá trình tạo máu và chức năng miễn dịch. Tuy nhiên, nhu cầu của cơ thể đối với từng vi chất khác nhau, vì thế khẩu phần cần được cân đối thay vì tập trung quá nhiều vào một loại thực phẩm.
Những ai cần thận trọng khi ăn gan?
Gan giàu dinh dưỡng nhưng không phù hợp để sử dụng tùy ý trong mọi trường hợp.
Phụ nữ mang thai nên tránh ăn gan và các sản phẩm từ gan do hàm lượng vitamin A dạng retinol cao, có thể gây hại cho thai nhi khi hấp thụ quá mức. Người mang thai cũng cần kiểm tra thành phần các sản phẩm bổ sung vitamin để hạn chế nguy cơ dư thừa.
Người mắc bệnh gout hoặc có nồng độ axit uric cao cần hạn chế nội tạng động vật. Gan chứa nhiều purin, chất được chuyển hóa thành axit uric và có thể góp phần làm tăng nguy cơ khởi phát cơn gout.
Ngoài ra, người đang sử dụng thực phẩm bổ sung chứa vitamin A hoặc dầu gan cá cần chú ý tổng lượng retinol nạp vào mỗi ngày. Người có bệnh lý cần kiểm soát dinh dưỡng nên tham khảo ý kiến bác sĩ để xác định khẩu phần phù hợp.
Cách chọn và chế biến gan an toàn
Khi mua gan, nên ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được bảo quản đúng cách. Gan tươi thường có bề mặt tương đối nhẵn, màu sắc đặc trưng, không có mùi ôi hoặc dấu hiệu hư hỏng. Không nên sử dụng gan có những đốm bất thường hoặc biểu hiện nghi ngờ bệnh lý.
Trong quá trình sơ chế, cần rửa sạch tay, dao và thớt. Có thể ngâm gan trong nước sạch một thời gian ngắn để giảm lượng máu còn sót lại, nhưng việc ngâm sữa hoặc nước muối pha giấm không bảo đảm loại bỏ độc tố hay chất ô nhiễm.
Gan cần được nấu chín hoàn toàn để hạn chế nguy cơ nhiễm vi sinh vật gây bệnh. Không nên ăn gan sống hoặc tái. Khi chế biến, có thể kết hợp gan với rau xanh và các thực phẩm khác để bữa ăn đa dạng, đồng thời hạn chế nêm quá nhiều muối.
Gan động vật là nguồn cung cấp nhiều dưỡng chất đáng giá, nhưng lợi ích chỉ phát huy khi được sử dụng hợp lý. Lựa chọn thực phẩm an toàn, chế biến kỹ và cân đối khẩu phần theo tình trạng sức khỏe là những điều quan trọng hơn việc coi gan như một món ăn bồi bổ càng nhiều càng tốt.
