Một bữa cơm tưởng chừng chỉ xoay quanh chuyện hôm nay ăn gì, giờ lại trở thành bài toán ngân sách của nhiều gia đình. Khi giá thực phẩm, điện nước, học phí cũng như hàng loạt chi phí thiết yếu cùng tăng, mâm cơm Việt cũng bắt đầu “đổi món”: bớt thịt cá, tăng lựa chọn vừa túi tiền và người nội trợ phải tính toán kỹ hơn cho từng lần đi chợ.
Mâm cơm Việt giữa thời “bão giá”
Giá thực phẩm tăng đang tạo thêm sức ép lên ngân sách của nhiều gia đình, trong bối cảnh hàng loạt khoản chi thiết yếu cùng biến động. Theo số liệu thống kê, bình quân 5 tháng đầu năm 2026, CPI tăng 4,31% so với cùng kỳ. Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,77%, nhà ở, điện nước, chất đốt với vật liệu xây dựng tăng 6,64%, còn giao thông tăng 5,22%.
Áp lực ấy không chỉ nằm trên hóa đơn đi chợ mà đến từ nhiều khoản nhỏ cộng dồn mỗi tháng. Chị Nguyễn Thị Hương ở Hà Đông, Hà Nội cho biết trước đây 350.000 đồng có thể đủ mua thực phẩm cho gia đình trong hai ngày, nhưng nay số tiền này đôi khi chỉ đủ cho một ngày. Với chị, ngay cả việc mua thêm hoa quả cũng phải cân nhắc kỹ hơn.
Với những gia đình có ngân sách eo hẹp, bài toán chi tiêu còn căng thẳng hơn. Chị Nguyễn Thị Định ở Yên Hòa, Hà Nội cho biết mỗi ngày gia đình chỉ dành khoảng 100.000 - 120.000 đồng cho ăn uống.
Chị Định thường phải đi nhiều vòng trong chợ để tìm mức giá phù hợp, thậm chí chờ đến gần trưa mới mua. Khi tiền điện, nước, học phí, đi lại và các khoản sinh hoạt khác cùng tăng, mâm cơm Việt trở thành một trong những khoản chi buộc gia đình phải điều chỉnh.
Giá thực phẩm leo thang khiến mâm cơm Việt dần thay đổi.
Mâm cơm Việt đang thay đổi từ từng món ăn
Những thay đổi dễ nhận thấy nhất nằm ngay trên mâm cơm Việt hằng ngày. Thịt bò, tôm, mực và các loại thực phẩm giá cao xuất hiện thưa dần, thay vào đó là thịt heo, thịt gà,... Chị Thu Lan, 32 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội, cho biết gia đình trước đây thường ăn thịt bò vài bữa mỗi tuần, cuối tuần có thêm hải sản nhưng nay đã hạn chế vì giá cao.
Anh Quang Ninh, 35 tuổi, kỹ sư xây dựng, cũng cho biết tôm, mực giờ đây chủ yếu dành cho những dịp đặc biệt, còn ngày thường ưu tiên món “no, đủ chất mà giá hợp lý”. Với nhiều gia đình, mâm cơm không hẳn ít đi mà đang được tính toán lại từ loại thực phẩm đến tần suất sử dụng.
Chị Mai Hương, 29 tuổi, chọn mua rau củ theo mùa thay vì mua quanh năm như trước. Cách này giúp chị ưu tiên những thực phẩm đang có giá tốt mà vẫn đảm bảo độ tươi ngon, qua đó giảm bớt áp lực tiền chợ.
Không chỉ món ăn, cách chuẩn bị bữa ăn cũng thay đổi. Anh Minh Hoàng, 33 tuổi, cho biết vợ chồng anh chuyển sang lên thực đơn cả tuần trước khi đi mua, thay vì mua theo cảm hứng như trước, nhờ đó hạn chế thực phẩm dư thừa và dễ kiểm soát chi tiêu hơn.
Đi chợ trở thành bài toán so sánh giá
Khi giá cả biến động, người nội trợ phải cân nhắc kỹ hơn trước mỗi lần đi chợ. Chị Hoàng Mai, 27 tuổi, thường săn khuyến mãi, mua combo hoặc tận dụng chính sách miễn phí vận chuyển khi mua thực phẩm online, nhưng vẫn ưu tiên nhà bán uy tín để đảm bảo chất lượng.
Mâm cơm Việt được nhiều người nội trợ cân đối lại bằng cách so sánh giá hay chọn thực phẩm theo mùa.
Xu hướng này cũng phản ánh sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng: ưu tiên hàng thiết yếu, so sánh giá và chọn sản phẩm vừa túi tiền. Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống chiếm tỷ trọng lớn trong rổ hàng hóa tính CPI nên biến động giá cũng nhanh chóng tác động đến chi tiêu gia đình.
Đi chợ vì thế dần trở thành bài toán tối ưu ngân sách thay vì chỉ mua đủ nguyên liệu cho bữa ăn. Từ chọn thực phẩm theo mùa, lập danh sách đến tận dụng khuyến mãi, những điều chỉnh nhỏ đang giúp các gia đình kiểm soát tốt hơn chi phí cho bữa cơm gia đình.
Khi mâm cơm phản chiếu khả năng tài chính của một gia đình
Việc nhận định chính xác thu nhập của một gia đình thông qua mâm cơm là rất khó, nhưng những thay đổi trên bàn ăn phần nào phản ánh sức ép ngân sách. Khi nhiều khoản chi cùng tăng trong khi thu nhập chưa theo kịp, thực phẩm trở thành nhóm dễ được điều chỉnh nhất, từ giảm món đắt tiền đến mua theo mùa hay thay đổi thực đơn.
Theo bà Nguyễn Thị Hồng Vân, Cố vấn tài chính tại FIDT, sự thay đổi trong bữa ăn phản ánh áp lực lên cấu trúc tài chính của các hộ gia đình. Bà cho rằng thay vì chỉ “thắt lưng buộc bụng”, mỗi gia đình cần lập ngân sách rõ ràng và xây dựng quỹ dự phòng khoảng 3 - 6 tháng chi tiêu để chủ động trước biến động.
Sự thay đổi của mâm cơm Việt vì thế không chỉ là chuyện bớt một món thịt hay thêm một loại rau. Đó là cách nhiều gia đình thích nghi với mặt bằng chi phí mới, từ đi chợ có tính toán hơn đến phân bổ ngân sách để vẫn giữ một bữa cơm đủ đầy trong khả năng của mình.
