Suy giảm trí nhớ không chỉ là một thay đổi thường gặp khi tuổi tác tăng cao, mà còn có thể chịu tác động từ nhiều yếu tố khác nhau. Hai nghiên cứu mới cho thấy những yếu tố tưởng chừng không liên quan như bụi mịn PM2.5 và lượng mỡ tích tụ sâu ở vùng bụng, đều có thể ảnh hưởng đến tốc độ lão hóa não cũng như khả năng ghi nhớ.
Bụi mịn PM2.5 ảnh hưởng đến quá trình suy giảm trí nhớ
Một nghiên cứu của nhóm Giáo sư Kathryn Conron thuộc UC Davis và tổ chức chăm sóc sức khỏe Kaiser Permanente cho thấy tiếp xúc lâu dài với bụi mịn PM2.5 có thể tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ. Dữ liệu của nghiên cứu được thu thập từ dự án STAR, tập trung vào 740 người Mỹ gốc Phi trong nhóm tuổi từ 53 - 94.
Các nhà khoa học đánh giá mức độ tiếp xúc với bụi mịn PM2.5 của người tham gia trong 5, 10 và 17 năm trước thời điểm kiểm tra. Kết quả cho thấy những người sống lâu năm ở nơi có nồng độ bụi mịn PM2.5 cao thường có điểm thấp hơn trong các bài kiểm tra “trí nhớ ngữ nghĩa” - khả năng lưu giữ kiến thức phổ thông, ý nghĩa từ ngữ, thông tin lịch sử và địa lý.
Đáng chú ý, khi nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng thêm 5 microgam/m³, khả năng ghi nhớ kiến thức bị suy giảm đáng kể. Mối liên hệ vẫn được ghi nhận sau khi loại trừ các yếu tố tuổi tác, học vấn, thu nhập và tình trạng hôn nhân. Đặc biệt, mức độ ảnh hưởng do bụi mịn PM2.5 được đánh giá nghiêm trọng hơn những thay đổi não bộ trong 10 năm lão hóa tự nhiên.
Bụi mịn PM2.5 có thể ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ theo thời gian.
Bụi mịn PM2.5 tác động đến hệ thần kinh như thế nào?
PM2.5 là những hạt bụi siêu nhỏ, chỉ khoảng 1/30 đường kính sợi tóc người, có khả năng đi sâu vào phổi và vào máu. Chúng có thể gây phản ứng viêm kéo dài trong cơ thể, trong khi một số bằng chứng trước đây cho thấy các hạt bụi này còn có khả năng tác động đến hệ thần kinh trung ương.
Phát hiện trên cho thấy suy giảm trí nhớ không nhất thiết chỉ gắn với quá trình lão hóa tự nhiên. Các nhà nghiên cứu cho rằng cải thiện chất lượng không khí có thể trở thành một hướng phòng ngừa đáng chú ý, bên cạnh những chiến lược bảo vệ sức khỏe não bộ khác.
Mỡ nội tạng cũng liên quan đến tốc độ lão hóa não
Không chỉ môi trường, tình trạng chuyển hóa trong cơ thể cũng có thể liên quan đến suy giảm trí nhớ. Một nghiên cứu do Giáo sư Iris Shai tại Đại học Ben-Gurion và Đại học Reichman, Israel, thực hiện trên 533 người trung niên cho thấy mỡ nội tạng có liên hệ với quá trình lão hóa não nhanh hơn.
Nhóm nghiên cứu theo dõi những người tham gia trong khoảng 5 - 16 năm, đồng thời kết hợp chụp MRI não, vùng bụng và các bài kiểm tra nhận thức. Kết quả cho thấy những người giảm được lượng mỡ nội tạng có cấu trúc não được bảo tồn tốt hơn theo thời gian, bao gồm thể tích não, chất xám và vùng hồi hải mã - khu vực quan trọng đối với trí nhớ.
Điểm đáng chú ý là mối liên hệ này không được thể hiện tương tự với BMI hay lượng mỡ dưới da. Điều đó cho thấy khi đánh giá nguy cơ suy giảm trí nhớ, việc chỉ nhìn vào cân nặng tổng thể có thể chưa phản ánh đầy đủ những thay đổi liên quan đến sức khỏe não bộ.
Nghiên cứu cũng ghi nhận việc giảm mỡ nội tạng trong giai đoạn can thiệp dinh dưỡng kéo dài 18 tháng có thể dự báo khả năng bảo tồn cấu trúc não tốt hơn sau 5 - 10 năm. Nói cách khác, vấn đề không đơn thuần nằm ở việc giảm bao nhiêu cân mà còn ở việc kiểm soát loại mỡ tích tụ trong cơ thể.
Mỡ nội tạng có ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ và tình trạng suy giảm trí nhớ.
Kiểm soát đường huyết và mỡ nội tạng góp phần bảo vệ não
Các nhà nghiên cứu cho rằng kiểm soát đường huyết có thể là một trong những cơ chế quan trọng liên kết mỡ nội tạng với sức khỏe não. Glucose lúc đói cùng HbA1c được xác định là những yếu tố dự báo rõ rệt tốc độ thay đổi cấu trúc não, trong khi mỡ máu và tình trạng viêm không cho thấy mối liên hệ tương tự.
Về thực tế, nghiên cứu cho thấy tăng vận động thể lực ở mức vừa phải, hạn chế carbohydrate đơn giản và áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải có thể giúp giảm mỡ nội tạng. Những yếu tố này được xem là hướng tiếp cận hỗ trợ kiểm soát mỡ nội tạng và sức khỏe chuyển hóa.
Kiểm soát mỡ nội tạng là một hướng được quan tâm trong việc bảo vệ sức khỏe não bộ.
Bảo vệ não từ chính môi trường sống
Hai nghiên cứu tiếp cận vấn đề suy giảm trí nhớ từ những góc độ khác nhau nhưng cùng cho thấy sức khỏe não bộ có thể chịu ảnh hưởng bởi môi trường sống và tình trạng chuyển hóa. Bụi mịn có liên quan đến khả năng lưu giữ kiến thức, trong khi mỡ nội tạng ảnh hưởng đến sự bảo tồn cấu trúc não theo thời gian.
Những phát hiện này khá quan trọng trong bối cảnh dân số già hóa và số ca Alzheimer, sa sút trí tuệ ngày càng tăng. Nếu các yếu tố có thể thay đổi như chất lượng không khí, vận động và mỡ nội tạng thực sự ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ, thì đây có thể là những hướng phòng ngừa quan trọng bên cạnh các biện pháp y tế truyền thống.
Tuy nhiên, các nghiên cứu chủ yếu cho thấy mối liên hệ giữa những yếu tố này với sức khỏe não bộ, không có nghĩa mọi trường hợp sa sút trí nhớ đều bắt nguồn từ bụi mịn hoặc mỡ nội tạng. Các phát hiện vẫn cần được nghiên cứu thêm để làm rõ cơ chế tác động cũng như khả năng ứng dụng trong phòng ngừa suy giảm nhận thức.
Tóm lại, suy giảm trí nhớ có thể chịu tác động từ nhiều yếu tố, trong đó môi trường và chuyển hóa đang được giới khoa học đặc biệt quan tâm. Hạn chế tiếp xúc với bụi mịn và kiểm soát mỡ nội tạng là những cách bảo vệ sức khỏe não bộ về lâu dài.
