Nghệ là loại cây gia vị và dược liệu quen thuộc trong nhiều gia đình Việt. Không chỉ dễ trồng, nghệ còn có giá trị kinh tế và công dụng đa dạng trong nấu ăn, làm đẹp cũng như chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, nhiều người trồng nghệ gặp tình trạng cây chỉ phát triển thân lá, củ ít nhánh, nhỏ và không mập như mong muốn.
Dưới đây là những mẹo đơn giản nhưng rất hiệu quả giúp nghệ ra nhiều củ, củ nào cũng chắc, vàng và mập mạp.
Muốn nghệ nhiều củ, khâu chọn giống quyết định hơn một nửa thành công
Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần lấy bất kỳ củ nghệ nào cũng có thể làm giống. Thực tế, chất lượng giống ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đẻ nhánh và năng suất sau này.
Nên chọn những củ nghệ già, đã được thu hoạch từ vụ trước khoảng 2–3 tháng, vỏ cứng, không bị dập nát hay sâu bệnh. Củ giống nên có nhiều mắt ngủ rõ ràng, kích thước vừa phải và còn nguyên vẹn.
Trước khi trồng khoảng 10–15 ngày, nên đặt củ giống ở nơi thoáng mát, có ánh sáng nhẹ để kích thích mắt mầm bật lên. Khi mầm dài khoảng 1–2 cm là thời điểm thích hợp để đem trồng.
Nếu củ quá lớn, có thể cắt thành từng đoạn nhưng mỗi đoạn cần giữ lại ít nhất 2–3 mắt mầm khỏe. Sau khi cắt, nên để vết cắt khô tự nhiên hoặc nhúng qua tro bếp, bột quế hay vôi bột để hạn chế nấm bệnh trước khi xuống giống.
Đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng là "bí quyết vàng" giúp nghệ đẻ nhiều nhánh
Nghệ phát triển mạnh dưới lòng đất nên chất lượng đất đóng vai trò rất quan trọng. Đất càng tơi xốp, củ càng dễ phát triển và mở rộng.
Loại đất phù hợp nhất là đất thịt nhẹ hoặc đất pha cát, giàu mùn, thoát nước tốt. Trước khi trồng, nên cày hoặc xới đất kỹ, loại bỏ cỏ dại rồi trộn thêm phân chuồng hoai mục, phân hữu cơ hoặc phân trùn quế.
Nếu trồng trong chậu hoặc thùng xốp, có thể phối trộn theo tỷ lệ:
- 50% đất sạch.
- 30% phân hữu cơ hoai mục.
- 20% xơ dừa, trấu hun hoặc mùn hữu cơ.
Giá thể tơi xốp giúp bộ rễ phát triển khỏe, đồng thời tạo không gian để củ nghệ sinh trưởng, đẻ thêm nhiều nhánh con.
Khi lên luống, nên làm luống cao khoảng 20–30 cm để tránh ngập úng trong mùa mưa. Đây là nguyên nhân phổ biến khiến củ nghệ bị thối hoặc phát triển kém.
Trồng đúng khoảng cách giúp củ có không gian phát triển
Không ít người có thói quen trồng nghệ quá sát nhau để tiết kiệm diện tích. Tuy nhiên, điều này khiến các khóm nghệ cạnh tranh dinh dưỡng và không đủ chỗ để hình thành nhiều củ.
Khoảng cách thích hợp là từ 30–40 cm giữa các cây và 40–50 cm giữa các hàng.
Đặt củ giống nằm ngang, mắt mầm hướng lên trên rồi phủ lớp đất dày khoảng 5–7 cm. Không nên lấp đất quá sâu vì sẽ khiến mầm lên chậm, cũng không nên quá nông vì củ dễ bị lộ khi phát triển.
Bón phân đúng thời điểm để nghệ tập trung nuôi củ
Muốn nghệ đẻ nhiều nhánh và củ to, việc bón phân cần đúng thời điểm thay vì bón quá nhiều một lúc.
Khoảng 20–30 ngày sau khi trồng, khi cây bắt đầu phát triển mạnh, có thể bổ sung thêm phân hữu cơ, phân trùn quế hoặc phân vi sinh quanh gốc.
Đến giai đoạn 2–4 tháng tuổi, đây là thời điểm cây bắt đầu hình thành củ. Nên tăng cường kali và các loại phân hữu cơ giàu dinh dưỡng để kích thích củ lớn nhanh.
Không nên lạm dụng quá nhiều phân đạm vì sẽ khiến cây phát triển mạnh phần lá nhưng củ nhỏ, ít nhánh và chất lượng không cao.
Nếu có điều kiện, định kỳ mỗi tháng bổ sung một lớp phân hữu cơ mỏng quanh gốc sẽ giúp đất luôn giàu dinh dưỡng và giữ ẩm tốt hơn.
Vun gốc đúng lúc giúp nghệ sinh thêm nhiều củ
Đây là mẹo được nhiều nhà vườn áp dụng nhưng ít người trồng tại nhà biết đến.
Sau khoảng 2–3 tháng, khi gốc nghệ bắt đầu phình to, nên vun thêm đất quanh gốc.
Việc vun gốc giúp phần thân ngầm có thêm không gian phát triển, kích thích cây sinh nhiều nhánh mới và tạo thêm củ.
Có thể kết hợp vun đất cùng một lớp phân hữu cơ mỏng để tăng hiệu quả.
Lưu ý không vun quá cao làm lấp kín toàn bộ gốc non vì có thể khiến cây bí và dễ phát sinh nấm bệnh.
Giữ ẩm vừa đủ, không để đất quá khô hay quá úng
Nghệ cần độ ẩm ổn định nhưng rất sợ úng nước.
Trong thời kỳ mới trồng, nên tưới nhẹ mỗi ngày nếu thời tiết khô nóng. Khi cây đã lớn, chỉ cần giữ đất đủ ẩm, không để khô nứt kéo dài.
Mùa mưa cần đặc biệt chú ý thoát nước nhanh để tránh củ bị thối.
Có thể phủ rơm rạ, cỏ khô hoặc lá cây quanh gốc để giữ ẩm, hạn chế cỏ dại và giúp đất luôn tơi xốp.
Cắt bỏ lá già giúp cây tập trung nuôi củ
Trong quá trình sinh trưởng, những lá già, lá vàng hoặc lá bị sâu bệnh nên được cắt bỏ sớm.
Việc này giúp cây giảm tiêu hao dinh dưỡng vào những bộ phận không còn hiệu quả quang hợp, đồng thời tăng khả năng lưu thông không khí quanh gốc.
Nhờ vậy, cây sẽ tập trung dinh dưỡng để phát triển củ thay vì nuôi những lá đã già cỗi.
Tuy nhiên, không nên cắt quá nhiều lá xanh cùng lúc vì đây vẫn là nơi tạo ra nguồn dinh dưỡng chính cho cây.
Phòng sâu bệnh để củ phát triển khỏe mạnh
Nghệ tương đối ít sâu bệnh nhưng vẫn có thể gặp một số vấn đề như thối củ, vàng lá hoặc sâu ăn lá.
Để hạn chế bệnh, nên:
- Luân canh cây trồng, không trồng nghệ nhiều vụ liên tiếp trên cùng một diện tích.
- Giữ đất thông thoáng, không để úng nước.
- Loại bỏ cây bệnh ngay khi phát hiện.
- Ưu tiên sử dụng chế phẩm sinh học hoặc các biện pháp canh tác an toàn thay vì lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật.
Một khóm nghệ khỏe mạnh sẽ có khả năng đẻ nhiều nhánh hơn và cho củ chất lượng cao.
Thu hoạch đúng thời điểm để củ đạt chất lượng tốt nhất
Thông thường, nghệ có thể thu hoạch sau khoảng 8–10 tháng trồng, tùy giống và điều kiện chăm sóc.
Dấu hiệu dễ nhận biết là lá bắt đầu ngả vàng, thân khô dần và cây ngừng phát triển.
Khi thu hoạch, nên dùng cuốc hoặc xẻng đào nhẹ quanh gốc để tránh làm gãy củ.
Nếu muốn giữ giống cho vụ sau, hãy chọn những khóm khỏe, nhiều nhánh, củ to và không sâu bệnh. Đây sẽ là nguồn giống chất lượng giúp vụ sau tiếp tục đạt năng suất cao.
Chỉ vài mẹo nhỏ, nghệ có thể cho năng suất vượt mong đợi
Trồng nghệ không khó, nhưng để cây đẻ nhiều nhánh con, củ nào cũng mập mạp thì cần chú ý từ khâu chọn giống, chuẩn bị đất, bón phân đến cách chăm sóc hằng ngày. Một khóm nghệ được chăm sóc đúng kỹ thuật không chỉ cho nhiều củ mà còn có màu sắc đẹp, hàm lượng tinh bột cao và bảo quản được lâu hơn.
Nếu kiên trì áp dụng những mẹo trên, ngay cả khi trồng trong sân vườn hay thùng xốp, bạn vẫn có thể thu hoạch những khóm nghệ sai củ, chắc khỏe và đạt năng suất đáng kể sau mỗi vụ.
