Đái tháo đường đang trở thành một trong những vấn đề sức khỏe đáng quan tâm trên toàn cầu. Kiểm soát đường huyết thông qua chế độ ăn uống, vận động và điều trị phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ biến chứng.
Trong đó, trái cây thường khiến nhiều người băn khoăn. Có người cho rằng vị ngọt đồng nghĩa với việc phải loại bỏ hoàn toàn trái cây khỏi thực đơn, trong khi người khác lại ăn thoải mái vì cho rằng đường trong hoa quả là đường tự nhiên.
Thực tế, cả hai cách hiểu này đều chưa đầy đủ. Với người bệnh tiểu đường, loại trái cây, cách chế biến và khẩu phần ăn đều cần được quan tâm.
4 kiểu ăn trái cây có thể khiến đường huyết tăng nhanh
1. Ăn quá nhiều trái cây ngọt trong một lần
Sầu riêng, vải, nhãn, xoài chín, nho hay một số loại trái cây khác có thể chứa lượng carbohydrate tương đối cao. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa người bệnh tiểu đường phải tuyệt đối kiêng những loại quả này.
Vấn đề nằm ở khẩu phần.
Chẳng hạn, ăn một phần nhỏ trái cây sẽ khác hoàn toàn so với việc ăn một đĩa lớn trong thời gian ngắn. Khi lượng carbohydrate nạp vào vượt quá nhu cầu, đường huyết sau ăn có thể tăng đáng kể.
Vì vậy, thay vì chỉ dựa vào cảm nhận “quả này ngọt” hay “quả kia không ngọt”, người bệnh nên quan tâm đến lượng thực phẩm thực tế. Những loại quả có vị ngọt đậm càng cần được ăn với khẩu phần vừa phải.
2. Uống nước ép thay cho ăn trái cây nguyên quả
Nước ép trái cây có vẻ là lựa chọn lành mạnh, nhưng với người cần kiểm soát đường huyết, đây lại là dạng thực phẩm cần thận trọng.
Khi ép, trái cây bị phá vỡ cấu trúc tự nhiên và phần chất xơ có thể bị loại bỏ đáng kể. Quan trọng hơn, một cốc nước ép thường sử dụng nhiều trái cây hơn lượng mà một người có thể ăn nguyên quả trong cùng một thời điểm.
Điều này khiến lượng carbohydrate được hấp thu nhanh hơn và dễ dẫn đến tăng đường huyết.
Do đó, nếu có thể lựa chọn, ăn trái cây nguyên quả thường tốt hơn uống nước ép. Việc nhai và ăn cả phần thịt quả cũng giúp kiểm soát lượng ăn dễ dàng hơn.
3. Ăn nhiều trái cây sấy, mứt trái cây
Trái cây sấy có kích thước nhỏ, dễ bảo quản và tiện mang theo. Tuy nhiên, đây cũng là loại thực phẩm rất dễ khiến người ăn tiêu thụ quá nhiều mà không nhận ra.
Khi nước được loại bỏ, đường và carbohydrate trong trái cây trở nên cô đặc hơn. Một nắm nhỏ nho khô hoặc các loại trái cây sấy có thể chứa lượng carbohydrate tương đương với một khẩu phần trái cây lớn hơn nhiều.
Chưa kể, một số sản phẩm trên thị trường còn được bổ sung đường trong quá trình chế biến.
Người bệnh tiểu đường nên hạn chế mứt và trái cây sấy có thêm đường. Nếu sử dụng, cần kiểm soát khẩu phần và ưu tiên sản phẩm không bổ sung đường.
4. Ăn một lượng lớn trái cây giàu carbohydrate
Chuối, nho, xoài, dứa... đều có thể nằm trong chế độ ăn của người tiểu đường nếu được sử dụng hợp lý.
Không nên cho rằng cứ ăn chuối chín hoặc trái cây có vị ngọt là chắc chắn khiến đường huyết tăng nguy hiểm. Điều quan trọng là lượng ăn và tổng lượng carbohydrate trong cả bữa ăn.
Chẳng hạn, một quả chuối nhỏ không giống với việc ăn hai, ba quả cùng lúc. Tương tự, một phần nhỏ nho cũng khác rất nhiều so với việc ăn cả một chùm lớn.
Người bệnh nên chia khẩu phần hợp lý thay vì tập trung quá nhiều trái cây vào một lần.
Người tiểu đường không cần loại bỏ trái cây
Một trong những hiểu lầm phổ biến là người mắc tiểu đường phải kiêng hoàn toàn trái cây vì hoa quả chứa đường.
Thực tế, trái cây nguyên quả còn cung cấp chất xơ, vitamin, khoáng chất và nhiều hợp chất thực vật có lợi. Vì vậy, điều quan trọng không phải là “có ăn trái cây hay không” mà là ăn loại nào, ăn bao nhiêu và ăn dưới dạng gì.
Các loại quả như ổi, bưởi, dâu tây, việt quất, cam... có thể được đưa vào thực đơn với khẩu phần phù hợp. Tuy nhiên, ngay cả những loại quả được xem là có lợi cũng không nên ăn không giới hạn.
Một cách đơn giản là ưu tiên trái cây nguyên quả, ăn lượng vừa phải và tránh biến trái cây thành nguồn carbohydrate chính của một bữa ăn.
Người bệnh cũng có thể kết hợp một phần trái cây với thực phẩm chứa protein hoặc chất béo lành mạnh như sữa chua không đường, các loại hạt... để bữa ăn cân đối hơn.
Không nên nhịn ăn sáng chỉ vì sợ đường huyết tăng
Một thông tin dễ gây hiểu nhầm là “sáng nhịn đói còn tốt hơn ăn trái cây”. Thực tế, người bệnh tiểu đường không nên tự ý bỏ bữa sáng hoặc thay đổi lịch ăn uống chỉ vì lo ngại đường huyết tăng.
Nếu muốn ăn trái cây vào buổi sáng, có thể lựa chọn một phần trái cây nguyên quả với khẩu phần phù hợp, kết hợp cùng thực phẩm giàu protein và chất xơ thay vì chỉ ăn một lượng lớn hoa quả hoặc uống nước ép.
Đặc biệt, những người đang sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết cần thận trọng khi thay đổi số bữa hoặc thời điểm ăn. Việc điều chỉnh chế độ ăn nên được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.
Cuối cùng, không có một danh sách trái cây “cấm tuyệt đối” dành cho tất cả người bệnh tiểu đường. Mỗi người có khả năng đáp ứng khác nhau với thực phẩm và lượng carbohydrate. Kiểm soát khẩu phần, ưu tiên trái cây nguyên quả, hạn chế nước ép và trái cây sấy có đường sẽ giúp việc lựa chọn trái cây trở nên an toàn và hợp lý hơn.
