Thận đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như lọc chất thải khỏi máu, điều hòa lượng nước và điện giải, hỗ trợ kiểm soát huyết áp và tham gia quá trình sản xuất hồng cầu.
Điều đáng lưu ý là bệnh thận mạn thường không gây triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện thông qua xét nghiệm máu hoặc nước tiểu.
Khi chức năng thận suy giảm, tình trạng tích tụ chất thải, rối loạn cân bằng dịch, thiếu máu và những thay đổi về chuyển hóa có thể gây ra một số biểu hiện bên ngoài cơ thể.
1. Da mặt nhợt nhạt
Da trở nên nhợt nhạt có thể liên quan đến tình trạng thiếu máu ở người mắc bệnh thận mạn, đặc biệt khi bệnh đã tiến triển.
Một trong những chức năng của thận là sản xuất erythropoietin (EPO), hormone kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Khi thận bị tổn thương, lượng EPO có thể giảm, khiến cơ thể sản xuất ít hồng cầu hơn.
Khi thiếu máu, lượng oxy được vận chuyển đến các mô giảm, khiến da có thể trở nên nhợt nhạt. Người bệnh cũng có thể cảm thấy mệt mỏi, chóng mặt, khó tập trung hoặc khó thở.
Tuy nhiên, da nhợt không chỉ liên quan đến bệnh thận mà còn có thể xuất hiện do thiếu sắt, thiếu vitamin hoặc nhiều vấn đề sức khỏe khác.
2. Mí mắt sưng, khuôn mặt phù
Bọng mắt sau khi ngủ dậy khá phổ biến và có thể liên quan đến thiếu ngủ, dị ứng, ăn mặn hoặc các nguyên nhân thông thường khác.
Tuy nhiên, nếu vùng quanh mắt thường xuyên sưng, đặc biệt đi kèm phù mặt, chân hoặc mắt cá chân, đây là dấu hiệu không nên bỏ qua.
Thận khỏe mạnh giúp duy trì sự cân bằng nước và natri trong cơ thể. Khi chức năng lọc suy giảm, cơ thể có thể giữ lại nhiều muối và nước hơn, từ đó gây tích tụ dịch trong các mô.
Ngoài ra, tổn thương tại bộ lọc của thận có thể khiến albumin - một loại protein trong máu - bị thất thoát qua nước tiểu. Khi lượng albumin trong máu giảm, dịch dễ thoát ra các mô, gây phù.
Vùng quanh mắt thường dễ nhận thấy tình trạng này do mô ở đây tương đối lỏng lẻo.
3. Da trở nên xỉn màu hoặc sẫm hơn
Một số người mắc bệnh thận mạn, đặc biệt ở giai đoạn nặng, có thể xuất hiện những thay đổi về sắc tố da.
Khi thận không còn lọc chất thải hiệu quả, các sản phẩm chuyển hóa có thể tích tụ trong cơ thể. Cùng với đó, những thay đổi về hormone và sắc tố cũng có thể góp phần làm da trở nên sẫm màu hoặc xỉn hơn.
Tuy nhiên, đây không phải dấu hiệu đặc hiệu của bệnh thận. Da sạm còn có thể liên quan đến ánh nắng, thay đổi nội tiết, thuốc, bệnh lý da hoặc nhiều nguyên nhân khác.
4. Môi và niêm mạc miệng thay đổi
Ở người mắc bệnh thận tiến triển, đặc biệt là bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối, một số thay đổi trong khoang miệng có thể xuất hiện.
Người bệnh có thể gặp tình trạng khô miệng, thay đổi vị giác, viêm lợi hoặc biến đổi sắc tố ở niêm mạc miệng.
Những thay đổi này được cho là có liên quan đến sự tích tụ các chất chuyển hóa và những rối loạn xảy ra trong cơ thể khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng.
Dù vậy, môi sẫm màu không thể được xem là dấu hiệu để xác định bệnh thận. Sắc tố tự nhiên, ánh nắng, hút thuốc, thuốc điều trị và nhiều yếu tố khác cũng có thể gây ra tình trạng tương tự.
5. Da khô, ngứa kéo dài
Da khô và ngứa là biểu hiện thường gặp hơn ở người mắc bệnh thận mạn giai đoạn tiến triển hoặc đang phải lọc máu.
Cơ chế gây ngứa ở bệnh thận khá phức tạp và chưa được giải thích hoàn toàn. Các yếu tố được cho là có liên quan gồm tình trạng viêm, rối loạn chuyển hóa khoáng chất, thay đổi hoạt động thần kinh và sự tích tụ một số chất trong cơ thể.
Ngứa có thể xuất hiện ở nhiều vị trí, bao gồm cả khuôn mặt. Nếu gãi thường xuyên, da dễ bị trầy xước, tổn thương hàng rào bảo vệ và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Điều đáng chú ý là khô da, ngứa cũng rất phổ biến ở người không mắc bệnh thận, chẳng hạn do thời tiết hanh khô, dị ứng, bệnh da liễu hoặc sử dụng sản phẩm chăm sóc da không phù hợp.
Không thể chỉ nhìn khuôn mặt để biết thận có khỏe hay không
5 dấu hiệu kể trên có thể xuất hiện ở người mắc bệnh thận, nhưng không phải cứ có một trong những biểu hiện này là đồng nghĩa với bệnh thận.
Đặc biệt, bệnh thận mạn thường diễn biến âm thầm. Vì vậy, thay vì tự chẩn đoán qua những thay đổi trên khuôn mặt, những người thuộc nhóm nguy cơ nên chủ động kiểm tra chức năng thận.
Hai nhóm xét nghiệm thường được sử dụng gồm xét nghiệm máu để đánh giá chức năng lọc của thận và xét nghiệm nước tiểu nhằm phát hiện albumin hoặc những bất thường khác.
Những người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, có tiền sử gia đình mắc bệnh thận hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao nên trao đổi với bác sĩ về lịch kiểm tra phù hợp.
Bên cạnh đó, kiểm soát huyết áp và đường huyết, duy trì vận động phù hợp, hạn chế ăn quá nhiều muối và không tự ý sử dụng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng đến thận cũng là những việc quan trọng để bảo vệ chức năng cơ quan này.
Đặc biệt, một số thuốc giảm đau chống viêm không steroid như ibuprofen hoặc naproxen có thể gây tổn thương thận nếu sử dụng không phù hợp. Người có bệnh thận hoặc thuộc nhóm nguy cơ nên hỏi cán bộ y tế trước khi dùng.
Tóm lại, khuôn mặt có thể phản ánh một số thay đổi xảy ra khi cơ thể gặp vấn đề, nhưng không thể thay thế xét nghiệm y khoa. Nếu những bất thường kéo dài hoặc đi kèm phù, thay đổi lượng nước tiểu, mệt mỏi bất thường hay các triệu chứng khác, việc kiểm tra sức khỏe sớm sẽ giúp xác định nguyên nhân và phát hiện bệnh nếu có.
