Những ai thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc?
Theo thông tin từ Bảo hiểm xã hội Việt Nam, đối tượng tham gia BHXH bắt buộc là người lao động và người sử dụng lao động thuộc các nhóm được pháp luật quy định.
Đối với công dân Việt Nam, nhóm phổ biến nhất là người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên.
Ngoài ra còn có cán bộ, công chức, viên chức; công nhân và một số đối tượng thuộc lực lượng quân đội, công an; dân quân thường trực; người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố.
Người đi làm việc ở nước ngoài theo quy định cũng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Một số trường hợp vợ hoặc chồng không hưởng lương từ ngân sách nhà nước được cử đi công tác nhiệm kỳ cùng thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và hưởng chế độ sinh hoạt phí cũng nằm trong nhóm được quy định.
Đáng chú ý, người quản lý doanh nghiệp, người kiểm soát, người quản lý, điều hành hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã cũng thuộc diện tham gia, kể cả trường hợp có hưởng lương hoặc không hưởng lương.
Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai cũng thuộc nhóm tham gia BHXH bắt buộc theo quy định hiện hành.
Đối với người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam, trường hợp ký hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên với người sử dụng lao động tại Việt Nam cũng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
Tuy nhiên, nhóm lao động nước ngoài có một số trường hợp ngoại lệ, chẳng hạn người lao động di chuyển nội bộ doanh nghiệp, người đã đủ tuổi nghỉ hưu tại thời điểm giao kết hợp đồng hoặc trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.
Về phía người sử dụng lao động, phạm vi áp dụng gồm cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập; các đơn vị, doanh nghiệp thuộc Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và tổ chức cơ yếu; các tổ chức chính trị, chính trị - xã hội và nhiều tổ chức khác.
Doanh nghiệp, tổ chức kinh tế, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, hộ kinh doanh, tổ hợp tác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo hợp đồng cũng thuộc nhóm phải tham gia theo quy định.
Một trường hợp người lao động cần lưu ý là khi cùng lúc ký hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động. Theo quy định, người lao động đóng BHXH bắt buộc theo hợp đồng lao động được giao kết đầu tiên; riêng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp được thực hiện theo từng hợp đồng lao động đã giao kết.
Tiền lương nào được dùng để tính đóng BHXH?
Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc được xác định khác nhau tùy nhóm người lao động.
Với người thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định, căn cứ đóng là tiền lương tháng theo chức vụ, chức danh, ngạch, bậc, cấp bậc quân hàm cùng một số khoản phụ cấp theo quy định.
Trong khi đó, với người lao động hưởng chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định, tiền lương làm căn cứ đóng gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương.
Đây là nội dung người lao động nên kiểm tra kỹ trên hợp đồng lao động và bảng lương, bởi tiền lương làm căn cứ đóng có liên quan trực tiếp đến quá trình tham gia cũng như việc giải quyết nhiều chế độ BHXH sau này.
Theo thông tin được BHXH Việt Nam phổ biến, mức tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất bằng mức tham chiếu tại thời điểm đóng và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu.
Từ ngày 1/7/2026, mức tham chiếu được áp dụng là 2,53 triệu đồng/tháng. Theo đó, mức tiền lương làm căn cứ đóng thấp nhất là 2,53 triệu đồng/tháng, trong khi mức cao nhất là 50,6 triệu đồng/tháng.
Một số nhóm đặc thù như chủ hộ kinh doanh, người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương cũng có quy định riêng về căn cứ đóng.
Tỷ lệ đóng BHXH bắt buộc mỗi tháng
Bên cạnh đối tượng và tiền lương làm căn cứ đóng, tỷ lệ trích đóng BHXH cũng là thông tin người lao động cần quan tâm.
Đối với người lao động, mức đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất là 8% tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH.
Đối với người sử dụng lao động, phần đóng BHXH gồm 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất, 3% vào quỹ ốm đau và thai sản và 0,5% vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
Như vậy, tổng tỷ lệ đóng của người lao động và người sử dụng lao động đối với các khoản nêu trên là 25,5% tiền lương tháng làm căn cứ đóng.
Tuy nhiên, người lao động không nên hiểu rằng tất cả các trường hợp đều áp dụng một cách tính giống nhau. Một số nhóm đặc thù thực hiện phương thức đóng riêng theo quy định, trong đó có chủ hộ kinh doanh và người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương.
Người lao động cần lưu ý gì từ tháng 7/2026?
Việc mức tham chiếu được xác định ở mức 2,53 triệu đồng/tháng từ ngày 1/7/2026 là thông tin đáng chú ý đối với những người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
Tuy nhiên, mức này không đồng nghĩa tất cả người lao động đều phải đóng BHXH trên 2,53 triệu đồng. Tiền lương thực tế làm căn cứ đóng còn phụ thuộc vào nhóm đối tượng, chế độ tiền lương và các quy định áp dụng đối với từng trường hợp.
Người lao động nên kiểm tra thông tin tham gia BHXH của mình, đặc biệt khi thay đổi công việc, mức lương, loại hợp đồng hoặc thuộc nhóm đối tượng mới được đưa vào diện tham gia bắt buộc.
Việc nắm rõ mình có thuộc diện đóng BHXH bắt buộc hay không, mức tiền lương nào được dùng để tính đóng và tỷ lệ đóng bao nhiêu sẽ giúp người lao động chủ động hơn trong việc theo dõi quá trình tham gia cũng như quyền lợi an sinh của bản thân.
