Hút thuốc và trò chuyện với ChatGPT có thể trở thành những cách “giải tỏa” căng thẳng. Nhưng đằng sau những thói quen ấy là một nghịch lý đáng chú ý: cô đơn có thể vẫn hiện diện, thậm chí trở nên rõ nét hơn. Những nghiên cứu mới đang hé lộ mối liên hệ giữa hai thói quen này và cảm giác thiếu kết nối ở con người.
Khi những cách “giải tỏa” quen thuộc lại liên quan đến cảm giác cô đơn
Cô đơn không nhất thiết xuất hiện khi một người hoàn toàn không có ai bên cạnh. Một người vẫn có thể đi làm, gặp gỡ bạn bè, sống cùng gia đình hoặc thường xuyên tương tác trên mạng nhưng vẫn cảm thấy thiếu sự đồng hành, bị tách biệt hoặc không thực sự được kết nối.
Trong đời sống hiện đại, con người có nhiều cách để đối phó với những khoảng thời gian căng thẳng, buồn chán hay trống trải. Một số người tìm đến thuốc lá như một thói quen quen thuộc, trong khi người khác có thể mở ChatGPT để trò chuyện, tìm kiếm phản hồi hoặc đơn giản là có một “người” luôn sẵn sàng đáp lại.
Hai hành vi này rất khác nhau, nhưng cùng đặt ra một câu hỏi đáng chú ý về cô đơn: liệu một phương thức giúp con người cảm thấy dễ chịu hoặc được tương tác trong chốc lát có thực sự thay thế được nhu cầu kết nối lâu dài? Những nghiên cứu gần đây về hút thuốc và sử dụng ChatGPT đang cung cấp thêm dữ liệu cho câu hỏi này.
Hút thuốc hay trò chuyện với AI là những cách giải tỏa quen thuộc của người trưởng thành.
Hút thuốc có liên quan thế nào đến cô đơn?
Một nghiên cứu trên hơn 50.000 người tại 15 quốc gia châu Âu đã xem xét mối liên hệ giữa hút thuốc và cảm giác cô đơn. Dữ liệu được lấy từ Khảo sát Sức khỏe, Lão hóa và Hưu trí tại châu Âu (SHARE), với độ tuổi trung bình của người tham gia là 67, khoảng 22% hút thuốc khi nghiên cứu bắt đầu.
Nhóm nghiên cứu đánh giá cảm giác cô đơn bằng UCLA Loneliness Scale, dựa trên những trải nghiệm như thiếu người đồng hành, cảm giác bị bỏ lại hoặc tách biệt với những người khác. Sau khi xem xét một số yếu tố như tuổi và giới tính, những người đang hút thuốc vẫn có mức độ cô đơn cao hơn người không hút thuốc.
Tiến sĩ Keir Philip, giảng viên lâm sàng về Hô hấp tại Viện Tim và Phổi Quốc gia thuộc Imperial College London, cho rằng các bệnh liên quan đến thuốc lá có thể làm giảm khả năng vận động, khiến người hút thuốc khó tham gia các hoạt động xã hội hơn. Những quy định hạn chế hút thuốc tại nơi công cộng cũng có thể làm thu hẹp cơ hội giao tiếp.
Dùng ChatGPT nhiều cũng có thể gia tăng cảm giác cô đơn
Một nghiên cứu do OpenAI phối hợp với MIT Media Lab thực hiện cũng đặt ra góc nhìn khác về mối liên hệ giữa công nghệ và cô đơn. Nhóm nghiên cứu phân tích hàng triệu tương tác văn bản, hàng trăm nghìn tương tác bằng giọng nói với ChatGPT, đồng thời khảo sát khoảng 4.000 người để tìm hiểu cách họ sử dụng chatbot trong đời sống.
ChatGPT có thể trở thành nơi tìm kiếm sự tương tác khi con người cảm thấy thiếu kết nối.
Phần lớn người dùng chỉ trò chuyện với chatbot trong khoảng thời gian tương đối ngắn. Tuy nhiên, một nhóm nhỏ dành nhiều thời gian hơn cho các cuộc tương tác này. Những người sử dụng ChatGPT với tần suất cao có xu hướng báo cáo cảm giác cô đơn lớn hơn, đồng thời có dấu hiệu phụ thuộc vào chatbot và giảm tương tác xã hội thực tế.
Đáng chú ý, kết quả không hoàn toàn theo một chiều. Nghiên cứu ghi nhận chế độ giọng nói của ChatGPT có thể khiến người dùng cảm thấy bớt cô đơn trong một số tình huống, nhưng những người vốn đã cảm thấy cô đơn ngay từ đầu lại có xu hướng sử dụng chatbot nhiều hơn.
Có nhiều người xung quanh vẫn có thể cảm thấy cô đơn
Một trong những điểm dễ gây hiểu nhầm nhất về cô đơn là đồng nhất cảm giác này với việc sống một mình. Trên thực tế, đây là trải nghiệm mang tính chủ quan: một người có thể có gia đình, đồng nghiệp, bạn bè và vẫn cảm thấy những mối quan hệ hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu kết nối của mình.
Điều đó cũng lý giải vì sao một người có thể tìm đến những hình thức giải tỏa rất khác nhau khi cảm xúc trở nên khó chịu. Với người hút thuốc, một điếu thuốc có thể trở thành thói quen gắn với những lúc căng thẳng hoặc ở một mình. Với người thường xuyên trò chuyện cùng ChatGPT, chatbot có thể tạo ra cảm giác luôn có một hệ thống sẵn sàng phản hồi.
Tuy nhiên, cảm giác được tương tác trong một thời điểm không hoàn toàn giống với cảm giác được kết nối về lâu dài. Đây có thể là điểm chung đáng chú ý giữa hai câu chuyện: khi một hành vi dần trở thành phương thức quen thuộc để lấp đầy khoảng trống cảm xúc, nó có thể khiến chúng ta ít chú ý hơn đến nhu cầu kết nối thực sự đang tồn tại phía sau.
Cô đơn không đồng nghĩa với việc sống một mình.
Làm gì khi cảm giác cô đơn kéo dài?
Nếu cảm giác cô đơn chỉ xuất hiện trong một khoảng thời gian nhất định, mỗi người có thể lựa chọn những cách khác nhau để cân bằng cảm xúc. Nhưng nếu tình trạng này kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt, việc nhìn lại cách bản thân đang đối phó với cảm xúc đó có thể quan trọng hơn việc chỉ tìm một phương thức giải tỏa tức thời.
Với người hút thuốc, các chuyên gia cho rằng cai thuốc không nên chỉ tập trung vào sự lệ thuộc nicotine. Việc xây dựng những thói quen mới, khôi phục các hoạt động xã hội và có thêm hỗ trợ tâm lý có thể giúp thay thế một phần chức năng mà thuốc lá từng đảm nhiệm trong những thời điểm căng thẳng hoặc buồn chán.
Tương tự, vấn đề với ChatGPT không nằm ở việc phải ngừng sử dụng, mà ở mục đích sử dụng. AI có thể hỗ trợ công việc, học tập, nhưng nếu liên tục tìm đến chatbot vì thiếu người trò chuyện, cảm giác cô đơn có thể trở nên rõ nét hơn. Suy cho cùng, khi cô đơn ở người trưởng thành kéo dài, những kết nối ngoài đời vẫn giữ vai trò mà AI khó thay thế hoàn toàn.
