Giữa những cánh đồng, kênh rạch miền Tây, nhiều người vẫn ngày ngày bám vào sản vật tự nhiên để kiếm sống. Những nghề mưu sinh như bắt cá lia thia, săn cá bống dừa tuy nhọc nhằn, thu nhập bấp bênh nhưng đã trở thành kế sinh nhai và một phần ký ức của người dân vùng sông nước.
Những nghề mưu sinh bắt đầu từ lộc trời
Giữa những cánh đồng bưng, rừng tràm và hệ thống kênh rạch chằng chịt, nhiều người dân miền Tây vẫn ngày ngày tìm kế sinh nhai từ những sản vật tự nhiên. Không cần tàu lớn hay máy móc hiện đại, họ chỉ mang theo những dụng cụ đơn sơ rồi lặng lẽ bước xuống đồng, chèo xuồng theo con nước.
Cá lia thia, cá bống dừa vốn là những loài cá nhỏ, không có giá trị kinh tế quá cao. Thế nhưng với những gia đình không có ruộng đất hay công việc ổn định, chúng lại trở thành nguồn thu nhập giúp họ có thêm tiền mua gạo, lo sinh hoạt và vun vén cuộc sống.
Những nghề mưu sinh ấy nhìn qua tưởng nhẹ nhàng nhưng thực tế đòi hỏi không ít sức lực. Người lao động phải quen với nắng nóng, bùn đất, mưa gió và cả những ngày trở về mà thành quả chẳng được bao nhiêu.
Người dân lội giữa đồng bưng, đi vòng tròn quanh những lùm cỏ để gom cá lia thia.
Đi vòng tròn giữa đồng bưng bắt cá lia thia
Ở những cánh đồng vùng giáp ranh Tây Ninh (Long An cũ) và TP.HCM, nghề bắt cá lia thia có cách làm khá đặc biệt. Người bắt mang theo chiếc rổ lớn, tìm đến những khu vực nhiều rong rêu rồi đi vòng tròn quanh một lùm cỏ, liên tục dậm mạnh chân để gom cá về một chỗ.
Cách làm này khiến người lao động phải xoay người liên tục giữa đồng nước. Dưới cái nắng gay gắt, động tác đi vòng tròn kéo dài hàng giờ khiến cơ thể mệt mỏi, thậm chí chóng mặt và nhức đầu.
Có những ngày, người bắt cá phải rong ruổi qua nhiều cánh đồng, thậm chí di chuyển sang các tỉnh miền Tây để tìm nơi có nhiều cá. Nhưng không phải chuyến đi nào cũng có kết quả, bởi có hôm tốn cả tiền xăng mà cuối ngày chiếc rổ vẫn gần như trống không.
Bập bềnh trên xuồng săn cá bống dừa
Rời những cánh đồng bưng, nghề săn cá bống dừa lại đưa người lao động xuống những dòng kênh miền Tây. Trên chiếc xuồng nhỏ, họ len qua những bụi dừa nước rậm rạp, mang theo hàng chục chiếc lọp tre để tìm nơi cá thường trú ngụ.
Cá bống dừa thường sống quanh những bụi dừa nước có phần rễ và nách lá ngập trong nước. Người săn cá phải có kinh nghiệm chọn đúng vị trí, sau đó bỏ mồi làm từ ốc và còng giã dập vào lọp để dụ cá chui vào.
Công việc tưởng chừng chỉ là đặt lọp rồi chờ đợi nhưng thực tế khá nhọc nhằn. Người làm phải liên tục chống xuồng, ngâm chân dưới nước hàng giờ liền, khi thì đối mặt với cái nắng gắt, lúc lại chịu những cơn mưa bất chợt.
Sáng sớm đặt lọp, chiều lại thu về, những chiếc xuồng cứ thế bập bềnh theo con nước. Có ngày cá nhiều, người săn kiếm được vài trăm nghìn đồng, thậm chí cao hơn; nhưng cũng có lúc sản lượng thấp, tiền bán cá chẳng đủ bù chi phí đi lại.
Trên chiếc xuồng nhỏ giữa những bụi dừa nước, người dân cần mẫn đặt và thu lọp để săn cá bống dừa, kiếm thêm thu nhập.
Những nghề mưu sinh nhọc nhằn nhưng khó bỏ
Có những người đã gắn bó với nghề săn cá bống dừa hàng chục năm. Dù từng thử rời con nước để tìm một công việc khác ổn định hơn, họ cuối cùng vẫn quay về với chiếc xuồng và những chiếc lọp tre quen thuộc.
Với nghề bắt cá lia thia cũng vậy, nhiều người tranh thủ làm công việc này theo mùa để kiếm thêm đồng ra đồng vào. Khi không có việc làm thuê hay công việc nông nghiệp, những cánh đồng bưng lại trở thành nơi họ tìm kiếm cơ hội mưu sinh.
Công việc bấp bênh, sản lượng không ổn định nhưng lại không đòi hỏi vốn đầu tư lớn. Chính điều đó khiến những nghề tưởng chừng nhỏ bé này vẫn tồn tại và trở thành lựa chọn của nhiều lao động nghèo.
Sau mỗi chuyến đi là một gia đình chờ đợi
Phía sau những vòng chân giữa đồng bưng hay những chuyến xuồng trên kênh rạch là câu chuyện cơm áo của mỗi gia đình. Có người phải gánh trên vai trách nhiệm chăm sóc cha mẹ già, vợ mang thai và những đứa con còn nhỏ.
Chính áp lực ấy khiến họ phải quen với việc chịu nắng, chịu mưa và chấp nhận sự bấp bênh của những nghề mưu sinh vất vả này. Trong cuộc mưu sinh, điều quan trọng nhất vẫn là còn sức thì còn đi làm, còn con nước thì còn hy vọng.
Giữ lại một phần ký ức miền Tây
Những chiếc rổ tre giữa đồng bưng, những chiếc lọp được đan từ nan tre và những chiếc xuồng nhỏ len giữa rặng dừa nước là hình ảnh gắn với đời sống miền Tây. Chúng không hào nhoáng nhưng chứa đựng trong đó kinh nghiệm và câu chuyện của nhiều thế hệ.
Giữa nhịp sống ngày càng hiện đại, những nghề mưu sinh ấy nhắc người ta nhớ về một miền Tây gắn bó mật thiết với đồng ruộng và sông nước. Mỗi chiếc lọp được thả xuống, mỗi chiếc rổ được đưa lên khỏi mặt nước không chỉ mang theo hy vọng về một mẻ cá, mà còn là sự bền bỉ của những con người đang giữ lấy sinh kế bằng chính đôi tay mình.
