Đêm xuống, căn phòng yên tĩnh, mọi người chuẩn bị chìm vào giấc ngủ thì bất chợt một âm thanh quen thuộc vang lên bên tai: “vo ve… vo ve…”. Lần theo tiếng động nhưng không tài nào nhìn thấy thủ phạm. Đến khi bật đèn, căn phòng sáng trưng, con muỗi dường như biến mất không dấu vết.
Chính vì hiện tượng này mà không ít người cho rằng muỗi sợ ánh sáng hoặc chỉ hoạt động trong bóng tối. Nhưng thực tế có phần khác. Muỗi không hẳn “sợ đèn” theo cách chúng ta vẫn nghĩ.
Muỗi không biến mất khi bật đèn, chỉ là chúng trở nên khó phát hiện hơn
Điều đầu tiên cần hiểu là ánh sáng không phải lúc nào cũng khiến muỗi lập tức bỏ chạy.
Khi đang bay trong phòng tối, muỗi có thể di chuyển quanh khu vực con người đang nằm nghỉ. Vì căn phòng yên tĩnh, chúng ta cũng dễ nghe thấy tiếng cánh đập rất nhỏ của chúng. Đặc biệt, khi con muỗi bay gần tai, âm thanh “vo ve” trở nên rõ ràng hơn rất nhiều.
Nhưng ngay khi bật đèn, mọi thứ thay đổi. Con người bắt đầu cử động, đưa tay tìm muỗi, ngồi dậy hoặc bật quạt. Những thay đổi này có thể khiến con muỗi thay đổi hướng bay và tìm nơi trú ẩn.
Muỗi cũng có kích thước nhỏ, màu sắc thường dễ hòa vào tường, rèm, góc tối, dưới đồ nội thất hoặc các vật dụng trong phòng. Vì vậy, dù ánh sáng giúp chúng ta nhìn rõ hơn, việc phát hiện một con muỗi nhỏ đang đậu im ở một vị trí kín đáo vẫn không hề dễ dàng.
Nói cách khác, cảm giác “bật đèn là muỗi biến mất” nhiều khi chỉ là do chúng ta không còn nghe hoặc nhìn thấy nó ở vị trí cũ.
Vì sao ban đêm muỗi lại hoạt động mạnh?
Không phải tất cả các loài muỗi đều có cùng thời gian hoạt động. Có loài hoạt động mạnh vào ban ngày, trong khi nhiều loài có xu hướng kiếm ăn vào lúc chạng vạng hoặc ban đêm.
Điều này liên quan đến đồng hồ sinh học của chúng.
Giống như con người có chu kỳ ngủ và thức, nhiều loài côn trùng cũng có nhịp hoạt động riêng. Khi môi trường chuyển sang tối và nhiệt độ thường dịu hơn, điều kiện hoạt động của một số loài muỗi trở nên thuận lợi.
Ban đêm cũng là thời điểm con người thường ít di chuyển. Chúng ta nằm yên trên giường trong thời gian dài, tạo ra nguồn nhiệt và khí carbon dioxide ổn định. Đây lại chính là những tín hiệu quan trọng giúp muỗi định hướng và tìm vật chủ.
Vì thế, cảm giác muỗi “đợi đến khi tắt đèn mới xuất hiện” thực chất có thể là sự trùng hợp giữa thời điểm muỗi hoạt động mạnh và thời điểm con người nghỉ ngơi.
Muỗi tìm người bằng cách nào nếu căn phòng tối đen?
Đây mới là điều khiến nhiều người bất ngờ.
Trong bóng tối, muỗi không cần nhìn rõ con người như chúng ta nhìn một vật thể. Chúng sử dụng nhiều tín hiệu từ môi trường để tìm đến vật chủ.
Một trong những tín hiệu quan trọng là khí carbon dioxide được con người thải ra khi hô hấp. Khi ngủ, chúng ta vẫn liên tục hít vào và thở ra, tạo ra những luồng khí chứa carbon dioxide xung quanh cơ thể.
Muỗi có khả năng phát hiện sự thay đổi của loại khí này và sử dụng nó như một dấu hiệu cho thấy có vật chủ ở gần.
Ngoài ra, nhiệt độ cơ thể và các chất hóa học phát ra từ da cũng góp phần giúp muỗi định hướng. Vì vậy, ngay cả khi căn phòng không có ánh sáng, muỗi vẫn có thể tìm thấy con người.
Đây cũng là lý do việc tắt đèn không khiến chúng “mù đường”. Ánh sáng chỉ là một yếu tố trong môi trường, còn hệ thống cảm nhận của muỗi có nhiều cách khác để xác định nơi cần bay tới.
Tiếng vo ve bên tai thực chất từ đâu mà có?
Âm thanh đặc trưng của muỗi khiến nhiều người mất ngủ không phải do chúng “cố tình” tạo ra để trêu con người.
Tiếng vo ve chủ yếu xuất phát từ chuyển động rất nhanh của đôi cánh.
Khi muỗi bay, cánh của chúng đập với tần suất cao, tạo ra dao động trong không khí. Khi con muỗi bay gần tai, âm thanh này trở nên đặc biệt rõ ràng.
Đáng chú ý, không phải con muỗi nào cũng tạo ra âm thanh giống nhau. Âm thanh có thể thay đổi tùy loài, kích thước, giới tính và tốc độ bay.
Nhiều người thường nghĩ chỉ muỗi cái mới vo ve quanh tai vì chúng hút máu. Thực tế, cả muỗi đực và muỗi cái đều bay và tạo ra âm thanh từ hoạt động của cánh. Tuy nhiên, muỗi cái mới là đối tượng thường khiến con người khó chịu vì một số loài muỗi cái cần hút máu để phục vụ quá trình phát triển trứng.
Tại sao đang nghe tiếng muỗi mà bật đèn lại không thấy?
Đây có lẽ là câu hỏi khiến nhiều người bực mình nhất.
Một giây trước, tiếng muỗi còn vo ve ngay cạnh tai. Một giây sau khi bật đèn, căn phòng hoàn toàn im lặng.
Có vài nguyên nhân có thể giải thích hiện tượng này.
Thứ nhất, khi con người bật đèn và thay đổi tư thế, muỗi có thể lập tức thay đổi đường bay. Một số con có xu hướng tìm vị trí ít bị xáo trộn, chẳng hạn góc tường, phía sau rèm hoặc khu vực khuất.
Thứ hai, khi đang trong trạng thái buồn ngủ, thính giác của chúng ta đặc biệt nhạy với những âm thanh nhỏ. Tiếng cánh muỗi ở gần tai vì thế dễ tạo cảm giác rất lớn. Nhưng khi bật đèn, chúng ta bắt đầu tập trung vào việc tìm kiếm bằng mắt, khiến cảm nhận về âm thanh thay đổi.
Thứ ba, muỗi có thể chỉ bay ngang qua trong vài giây. Khi chúng ta bật đèn, nó đã di chuyển sang vị trí khác.
Đó là lý do việc bật đèn không phải lúc nào cũng giúp “bắt quả tang” được con muỗi đang vo ve.
Ánh sáng có thực sự khiến muỗi tránh xa?
Câu trả lời không đơn giản là có hoặc không.
Một số loài muỗi có phản ứng với ánh sáng và thời điểm chiếu sáng, nhưng không thể kết luận rằng tất cả muỗi đều sợ ánh sáng. Hành vi của chúng phụ thuộc vào từng loài và điều kiện môi trường.
Thậm chí, trong một số trường hợp, ánh sáng có thể khiến con người dễ phát hiện muỗi hơn nhưng không có tác dụng xua muỗi đáng kể.
Điều quan trọng hơn là kiểm soát những yếu tố khiến muỗi có cơ hội sinh sản và xâm nhập vào nhà.
Muốn ngủ ngon, đừng chỉ dựa vào việc bật đèn
Nếu thường xuyên bị muỗi làm phiền vào ban đêm, thay vì chỉ bật đèn để tìm kiếm, gia đình nên chú ý đến môi trường xung quanh.
Muỗi có thể sinh sản ở những nơi có nước đọng. Vì vậy, các vật dụng chứa nước như chậu cây, khay nước, xô, chậu, lọ hoa hoặc những vị trí nhỏ có khả năng giữ nước đều cần được kiểm tra thường xuyên.
Đặc biệt trong thời tiết nóng ẩm, chỉ một lượng nước nhỏ tồn đọng trong thời gian đủ lâu cũng có thể trở thành môi trường thuận lợi cho muỗi phát triển, tùy loài.
Trong phòng ngủ, có thể sử dụng màn khi ngủ, lắp lưới chống côn trùng ở cửa sổ hoặc sử dụng quạt để tăng lưu thông không khí. Với những gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người nhạy cảm với côn trùng, việc hạn chế muỗi tiếp xúc trực tiếp càng đáng được chú ý.
Một căn phòng sạch sẽ cũng giúp giảm nhiều vị trí trú ẩn của côn trùng. Không nên để quần áo, chăn màn hoặc đồ đạc chất đống trong thời gian dài, đặc biệt ở những góc tối và ít được kiểm tra.
Có một điều thú vị: muỗi không chỉ “nhìn” bằng mắt
Chúng ta thường hình dung rằng muốn tìm một người trong bóng tối thì phải nhìn thấy người đó. Nhưng với muỗi, câu chuyện hoàn toàn khác.
Khả năng định hướng của chúng dựa trên sự kết hợp của nhiều tín hiệu. Carbon dioxide từ hơi thở, nhiệt độ cơ thể, mùi da và các tín hiệu môi trường đều có thể đóng vai trò trong quá trình tìm kiếm vật chủ.
Chính vì vậy, một căn phòng tối không phải là trở ngại lớn đối với muỗi.
Điều này cũng giải thích tại sao bạn có thể nằm yên trong bóng tối mà vẫn bị muỗi tìm đến. Chúng không cần nhìn thấy bạn rõ ràng để xác định rằng có một vật chủ đang ở gần.
Bật đèn hay tắt đèn không phải cách quyết định chuyện có muỗi
Từ hiện tượng “bật đèn là muỗi biến mất”, nhiều người hình thành thói quen bật sáng cả phòng để tránh muỗi. Nhưng thực tế, ánh sáng không phải yếu tố quyết định duy nhất.
Muốn hạn chế muỗi, điều quan trọng hơn là giảm cơ hội để chúng sinh sản, xâm nhập và tiếp cận con người.
Hãy kiểm tra những nơi có thể đọng nước quanh nhà, giữ cửa sổ và cửa ra vào phù hợp, vệ sinh những khu vực ít sử dụng và sử dụng biện pháp bảo vệ khi ngủ nếu cần thiết.
Còn nếu một đêm nào đó bạn lại nghe tiếng “vo ve” bên tai, đừng quá ngạc nhiên khi vừa bật đèn lên đã chẳng thấy bóng dáng con muỗi đâu. Nó không nhất thiết đã biến mất. Rất có thể, trong lúc bạn bật đèn và ngồi dậy, nó đã nhanh chóng đổi vị trí và tìm một chỗ kín đáo để tránh bị phát hiện.
Vậy nên, lần sau khi gặp cảnh “muỗi vừa vo ve đã biến mất”, hãy nhớ rằng đây không phải một trò ảo thuật. Đó chỉ là kết quả của tập tính hoạt động, khả năng cảm nhận môi trường và cách muỗi phản ứng trước những thay đổi xung quanh.
