Người Việt Nam đã giảm lượng muối tiêu thụ so với nhiều năm trước, nhưng mức ăn mặn vẫn cao khoảng 1,6 lần so với khuyến nghị của WHO. Các chuyên gia khuyến cáo, thay vì đợi đến khi tăng huyết áp hay mắc bệnh mạn tính mới điều chỉnh, mỗi người nên bắt đầu xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh ngay từ hôm nay.
Người Việt đã giảm ăn mặn nhưng vẫn cao hơn mức khuyến nghị
Theo số liệu được công bố tại Hội thảo do Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam (WHO), Trường Đại học Y tế công cộng và tổ chức HealthBridge, thói quen ăn mặn của người Việt đã có dấu hiệu cải thiện trong những năm gần đây. Tuy nhiên, con số này vẫn chưa đạt mức khuyến nghị của WHO.
Theo PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, lượng muối tiêu thụ trung bình của người Việt đã giảm từ 9,4g/ngày năm 2015 xuống khoảng 8,1g/ngày. Dù vậy, con số này vẫn cao hơn 1,6 lần so với mức dưới 5g/ngày mà WHO khuyến nghị.
Đáng chú ý, muối trong khẩu phần không chỉ đến từ lượng được thêm trực tiếp khi nấu nướng hay chấm trên bàn ăn. Nhiều loại gia vị, nước chấm, thực phẩm chế biến sẵn và thức ăn nhanh cũng có thể góp phần làm tăng lượng natri đưa vào cơ thể.
Với những người đã có nguy cơ như tăng huyết áp hoặc đái tháo đường, việc kiểm soát lượng muối càng cần được chú trọng. Đáng chú ý, nhóm đối tượng này được ghi nhận có xu hướng ăn mặn hơn mức chung.
Lượng muối trong khẩu phần người Việt đã giảm nhưng vẫn cao hơn khuyến nghị.
Chế độ ăn thiếu lành mạnh làm tăng gánh nặng bệnh mạn tính
Lượng muối cao là một trong những vấn đề đáng lưu ý, nhưng không phải yếu tố duy nhất khiến chất lượng khẩu phần ăn trở thành mối bận tâm. Phó Cục Trưởng Cục Phòng bệnh TS. Lê Thái Hà cho biết bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường và ung thư đang tạo ra gánh nặng lớn cho người bệnh cũng như hệ thống y tế.
Đáng chú ý, những yếu tố liên quan đến lối sống và chế độ ăn không hợp lý có thể góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Tiêu thụ nhiều muối, thực phẩm siêu chế biến, thức ăn nhanh và đồ uống có đường đều là những xu hướng cần được kiểm soát.
Bức tranh dinh dưỡng còn cho thấy sự mất cân đối trong khẩu phần của người Việt. Theo thông tin PGS.TS Trương Tuyết Mai chia sẻ, lượng thịt tiêu thụ bình quân tăng từ 84g/người/ngày năm 2010 lên 136,4g/người/ngày năm 2020, riêng khu vực thành thị đạt 155,3g/ngày.
Trong khi đó, lượng tiêu thụ rau và quả chín mới đáp ứng khoảng 66 - 77% nhu cầu khuyến nghị. Điều này cho thấy việc ăn uống lành mạnh không đơn thuần là giảm một loại gia vị, mà cần hướng đến chất lượng và sự cân đối của toàn bộ khẩu phần.
Ăn uống lành mạnh trước khi xuất hiện bệnh
Theo TS.BS Lê Thái Hà, giảm tiêu thụ muối là một trong những giải pháp quan trọng góp phần phòng ngừa bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ và suy thận mạn. Việc phòng bệnh không chỉ được thực hiện tại cơ sở y tế, khi một người đã có chẩn đoán, mà cần bắt đầu từ cộng đồng và ngay trong những bữa ăn hằng ngày.
Chuyên gia khuyến cáo xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh ngay từ khi chưa xuất hiện bệnh.
Quan điểm này phù hợp với định hướng “phòng bệnh từ sớm, từ xa” được Bộ Chính trị xác định trong Nghị quyết số 72. Trong đó, việc xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh và khoa học cần diễn ra trước khi bệnh tình xuất hiện.
Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, cũng nhấn mạnh chế độ ăn uống có ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần trong suốt quá trình từ những năm đầu đời đến khi trưởng thành. Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh nên được xem là một phần của lối sống chủ động, thay vì chỉ là biện pháp điều chỉnh sau khi sức khỏe đã có vấn đề.
Ăn uống lành mạnh bắt đầu từ những thay đổi nhỏ
Giảm muối là một trong những thay đổi có thể thực hiện ngay trong căn bếp gia đình. Thay vì chỉ chú ý đến lượng muối cho trực tiếp vào món ăn, mỗi người cần quan tâm cả những nguồn natri khác từ gia vị, nước chấm và thực phẩm đóng gói. Việc giảm dần vị mặn cũng giúp khẩu vị có thời gian thích nghi, từ đó dễ duy trì hơn so với thay đổi quá đột ngột.
Bên cạnh muối, các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế thực phẩm siêu chế biến, thức ăn nhanh và đồ uống có đường. Tại hội thảo, WHO đưa ra ví dụ một lon nước ngọt có ga 330ml có thể chứa tới khoảng 40g đường, tương đương khoảng 10 thìa cà phê và tiến gần mức 50g đường/ngày được WHO khuyến nghị tối đa cho người trưởng thành.
Một chế độ ăn uống lành mạnh cũng nên ưu tiên thực phẩm tươi, đa dạng và cân đối thay vì phụ thuộc thường xuyên vào các sản phẩm chế biến sẵn. Những điều chỉnh nhỏ trong cách lựa chọn và chế biến thực phẩm, nếu được duy trì đều đặn, có thể giúp hình thành thói quen tốt cho sức khỏe về lâu dài.
Giảm muối, hạn chế đồ uống có đường là những bước nhỏ để xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh mỗi ngày.
Thay đổi cách ăn không chỉ là chuyện của từng cá nhân
Quyết định ăn gì mỗi ngày phần lớn diễn ra trong gia đình, nhưng môi trường thực phẩm cũng tác động mạnh đến lựa chọn của người tiêu dùng. Tại hội thảo, các chuyên gia đề cập đến việc tăng cường ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì để người mua nhanh chóng nhận biết sản phẩm có hàm lượng muối, đường hoặc chất béo bão hòa cao.
Khi thông tin rõ ràng hơn, người tiêu dùng sẽ có thêm cơ sở để so sánh và lựa chọn thực phẩm có lợi cho sức khỏe. Theo PGS.TS Trương Tuyết Mai, việc thúc đẩy chế độ ăn uống lành mạnh cần sự phối hợp của nhiều chính sách, từ thuế, ghi nhãn, kiểm soát quảng cáo đến xây dựng môi trường thực phẩm học đường, cùng với hệ thống giám sát đủ mạnh.
ThS.BS Phạm Thị Quỳnh Nga, WHO Việt Nam, cũng cảnh báo quảng cáo thực phẩm siêu chế biến hướng tới trẻ em có thể định hình sở thích ăn uống từ sớm và làm tăng nguy cơ béo phì, bệnh mạn tính. Vì vậy, ăn uống lành mạnh không chỉ là câu chuyện mỗi cá nhân tự thay đổi, mà còn cần một môi trường giúp những lựa chọn có lợi trở nên dễ tiếp cận hơn.
Phòng bệnh từ sớm không nhất thiết bắt đầu bằng một thay đổi lớn. Bớt muối trong bữa ăn, giảm đồ uống có đường, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn đều có thể trở thành những bước đầu tiên để cải thiện khẩu phần. Quan trọng hơn, những thay đổi này nên được thực hiện khi cơ thể còn khỏe, thay vì chờ đến lúc bệnh xuất hiện mới bắt đầu điều chỉnh.
