Một câu chửi mắng, lời chì chiết hay việc cố tình làm nhục người thân có thể để lại tổn thương kéo dài, dù không tạo ra bất kỳ vết thương nào trên cơ thể. Đáng chú ý, Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định xử phạt một số bạo lực tinh thần trong gia đình, trong đó xúc phạm danh dự, nhân phẩm của thành viên gia đình có thể bị phạt đến 20 triệu đồng.
Bạo lực gia đình không chỉ là đánh đập
Bạo lực gia đình không chỉ được thể hiện bằng những hành vi đánh đập hay gây thương tích. Những lời nói, cách ứng xử nhằm hạ thấp danh dự, nhân phẩm hoặc tạo áp lực thường xuyên về tâm lý cũng có thể gây tổn thương cho thành viên trong gia đình.
Theo Luật sư Hoàng Tùng, Trưởng Văn phòng luật sư Trung Hòa (Đoàn luật sư TP.Hà Nội), Nghị định 282/2025/NĐ-CP đã quy định cụ thể về việc xử phạt một số hành vi trong lĩnh vực phòng, chống bạo lực gia đình. Quy định mới này bắt đầu có hiệu lực thi hành từ ngày 15/12/2025.
Các quy định mới đáng chú ý ở việc nhiều hành vi gây tổn thương về tinh thần được xác định rõ để xử lý. Trong đó có lăng mạ, chì chiết, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, cô lập hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý đối với thành viên gia đình.
Bạo lực tinh thần trong gia đình có thể biểu hiện qua lăng mạ hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý.
Xúc phạm, lăng mạ người thân có thể bị phạt đến 20 triệu đồng
Theo Điều 39 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, hành vi lăng mạ, chì chiết hoặc cố ý thực hiện hành vi khác nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm thành viên gia đình có thể bị phạt từ 5 - 10 triệu đồng. Đây là nhóm hành vi thường xuất hiện dưới dạng lời nói hoặc cách ứng xử nhằm làm tổn thương người thân.
Mức phạt tăng lên 10 - 20 triệu đồng nếu một người tiết lộ hoặc phát tán thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của người thân nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm. Quy định này cho thấy việc sử dụng chuyện riêng tư của người thân để làm nhục cũng có thể bị xử lý.
Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả. Theo quy định, người bị bạo lực có quyền yêu cầu xin lỗi công khai; với trường hợp phát tán tư liệu, tài liệu, bài viết, hình ảnh, người vi phạm còn phải thu hồi những nội dung này.
Cô lập, kỳ thị cũng là những hành vi bạo lực tinh thần
Không phải mọi hành vi gây tổn thương đều xuất phát từ những cuộc cãi vã hoặc lời nói nặng nề. Việc ngăn cản thành viên gia đình gặp gỡ người thân, duy trì các quan hệ xã hội hợp pháp, lành mạnh hoặc cố tình cô lập, gây áp lực thường xuyên về tâm lý cũng có thể bị phạt từ 5 - 10 triệu đồng.
Cùng mức phạt này là hành vi kỳ thị, phân biệt đối xử về hình thể, giới tính, năng lực của người thân. Việc ngăn cản thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ giữa ông bà và cháu, cha mẹ với con, vợ cùng chồng hoặc anh, chị, em cũng thuộc nhóm hành vi được quy định để xử lý.
Cô lập, kỳ thị người thân có thể bị xử phạt từ 5 - 10 triệu đồng.
Đáng chú ý, cưỡng ép con cái học tập quá sức cũng có thể bị phạt từ 5 - 10 triệu đồng. Những quy định này cho thấy bạo lực tinh thần trong gia đình có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức, từ kiểm soát các mối quan hệ đến tạo áp lực trong đời sống hằng ngày.
Ép người thân chứng kiến bạo lực cũng bị xử lý
Một hành vi khác cũng được quy định là cưỡng ép người thân chứng kiến bạo lực đối với người hoặc con vật nhằm gây áp lực thường xuyên về tâm lý. Trường hợp này có thể bị phạt từ 10 - 20 triệu đồng theo quy định được nêu trong Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
Mức phạt từ 10 - 20 triệu đồng cũng được áp dụng với hành vi cưỡng ép thành viên gia đình nghe âm thanh, xem hình ảnh hoặc đọc nội dung kích thích bạo lực. Đây là những hành vi có thể tạo áp lực tâm lý đối với người bị tác động, dù họ không phải người trực tiếp chịu bạo lực.
Ở mức độ nghiêm trọng hơn, hành vi cô lập, giam cầm người thân có thể bị phạt từ 20 - 30 triệu đồng. Các mức xử phạt này cho thấy phạm vi xử lý bạo lực gia đình đã bao quát cả những hành vi gây tổn thương về tinh thần, thay vì chỉ tập trung vào bạo lực thể chất.
Tóm lại, bạo lực tinh thần trong gia đình có thể bắt đầu từ những lời nói tưởng như vô tình nhưng kéo dài thành sự tổn thương và áp lực đối với người thân. Việc nhận diện đúng hành vi xúc phạm, lăng mạ, cô lập hay gây sức ép về tâm lý sẽ giúp mỗi người hiểu rõ hơn giới hạn trong cách ứng xử.
