Nhiều phụ nữ ăn kiêng, tập luyện đều đặn nhưng cân nặng vẫn không giảm. Theo các chuyên gia, nguyên nhân khiến việc giảm cân gặp khó khăn không chỉ nằm ở chế độ ăn hay mức vận động mà còn liên quan đến những thay đổi nội tiết, đặc biệt trong giai đoạn tiền mãn kinh.
Vì sao phụ nữ sau 40 tuổi khó giảm cân hơn trước?
Khi chức năng buồng trứng suy giảm theo tuổi, hoạt động của hệ trục não bộ - tuyến yên - buồng trứng cũng bị ảnh hưởng. Điều này kéo theo sự thay đổi đáng kể của các hormone sinh dục như estrogen, progesterone và testosterone.
Theo dược sĩ Đỗ Xuân Hòa, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, những hormone này không chỉ liên quan đến khả năng sinh sản mà còn góp phần điều hòa chuyển hóa năng lượng. Vì vậy, phụ nữ sau 40 tuổi có thể tăng trung bình khoảng 0,4 - 0,9 kg mỗi năm nếu không có biện pháp kiểm soát cân nặng phù hợp.
Một trong những nguyên nhân khiến phụ nữ sau 40 tuổi dễ tăng cân là tốc độ chuyển hóa cơ bản giảm dần theo tuổi tác và sự suy giảm estrogen. Trong điều kiện vẫn giữ nguyên khẩu phần ăn và mức vận động, cơ thể vẫn sẽ tiêu hao ít calo hơn trước, khiến phần năng lượng dư thừa dễ được tích lũy dưới dạng mỡ.
Bên cạnh đó, khối lượng cơ bắp cũng giảm dần theo quá trình lão hóa. Sau mỗi 10 năm kể từ tuổi 30, lượng cơ có thể giảm khoảng 3 - 8%. Do cơ là mô tiêu thụ nhiều năng lượng nhất, nên việc mất cơ sẽ tiếp tục làm chậm chuyển hóa và tăng nguy cơ tích mỡ.
Nội tiết thay đổi có thể làm chậm quá trình chuyển hóa và khiến phụ nữ khó giảm cân hơn.
Ba "nút thắt" nội tiết khiến phụ nữ khó giảm cân
Tại Hội nghị khoa học sức khỏe thường niên năm 2026 của Trường Đại học Trà Vinh, ThS.BS Huỳnh Ngọc Hưng cho biết dao động hormone là hiện tượng sinh lý bình thường ở phụ nữ. Tuy nhiên, nếu sự thay đổi này vượt quá ngưỡng cho phép, nó có thể gây ra nhiều hội chứng lâm sàng và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng kiểm soát cân nặng.
Các chuyên gia cho biết không phải mọi trường hợp giảm cân thất bại đều bắt nguồn từ chế độ ăn uống hoặc tập luyện chưa phù hợp. Ở nhiều phụ nữ, một số rối loạn nội tiết phổ biến có thể âm thầm ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cân nặng, bao gồm:
- Hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS)
- Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)
- Hội chứng tiền mãn kinh.
PMS được ghi nhận ở khoảng 20 - 40% phụ nữ với các biểu hiện như căng tức ngực, đầy bụng, thay đổi cảm xúc hoặc dễ cáu gắt. Trong khi đó, PCOS thường đi kèm rối loạn kinh nguyệt, tăng androgen gây mụn, rậm lông, dễ tăng cân và đề kháng insulin.
Riêng giai đoạn tiền mãn kinh thường xuất hiện sau tuổi 40 với các triệu chứng như bốc hỏa, mất ngủ, tăng cân và rối loạn cảm xúc. Theo chuyên gia, các rối loạn này có thể gặp ở hơn một nửa phụ nữ trong cộng đồng, nhưng không ít người âm thầm chịu đựng thay vì thăm khám và điều trị.
Nội tiết phụ nữ thay đổi khiến cảm giác thèm ăn tăng cao
Estrogen còn có vai trò phối hợp với các hormone kiểm soát cảm giác đói và no như leptin cùng ghrelin. Khi nồng độ estrogen giảm, cơ chế điều hòa này dễ bị rối loạn.
Hệ quả là nhiều phụ nữ cảm thấy nhanh đói hơn hoặc phải ăn nhiều mới có cảm giác no. Đồng thời, họ cũng dễ thèm các thực phẩm giàu năng lượng như bánh ngọt, trà sữa, nước ngọt hoặc đồ chiên rán. Nếu lượng calo nạp vào liên tục vượt quá nhu cầu của cơ thể trong thời gian dài, cân nặng sẽ tăng lên.
Sự suy giảm estrogen có thể khiến phụ nữ nhanh đói và lâu no hơn, từ đó ăn nhiều hơn cũng như khó giảm cân hơn.
Mỡ bụng tăng nhanh dù cân nặng không thay đổi nhiều
Một thay đổi phổ biến khác ở giai đoạn tiền mãn kinh là mỡ có xu hướng tập trung nhiều hơn tại vùng bụng, hông và đùi. Chưa dừng lại ở đó, tỷ lệ mỡ nội tạng cũng tăng lên.
Vấn đề này khiến nhiều phụ nữ nhận thấy vòng eo lớn dần dù tổng cân nặng chỉ tăng nhẹ. So với mỡ dưới da, mỡ nội tạng được đánh giá nguy hiểm hơn vì liên quan đến nguy cơ kháng insulin, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường type 2, tăng huyết áp và bệnh tim mạch.
Theo các chuyên gia, người Việt có xu hướng tích tụ mỡ nội tạng nhiều hơn nên tiêu chuẩn đánh giá béo phì cũng thấp hơn so với nhiều quốc gia phương Tây. Thậm chí, một số trường hợp có BMI khoảng 24,5 vẫn có thể được cân nhắc can thiệp sớm nhằm đưa chỉ số về dưới 23 để giảm nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
Thuốc giảm cân không thể thay thế việc điều trị
Các chuyên gia cho biết hiện nay có hai nhóm thuốc giảm cân được sử dụng phổ biến. Nhóm thuốc truyền thống như Orlistat đã có thời gian sử dụng hơn 20 năm, tương đối an toàn nhưng hiệu quả giảm cân thực tế không cao, chủ yếu hỗ trợ duy trì cân nặng.
Trong khi đó, các thuốc thế hệ mới thuộc nhóm GLP-1 như Liraglutide hoặc Semaglutide có thể giúp giảm khoảng 8 - 15% trọng lượng cơ thể. Dù vậy, hiệu quả điều trị vẫn phụ thuộc vào việc xác định đúng nguyên nhân gây tăng cân. Nếu bỏ qua các yếu tố nội tiết, chị em rất dễ rơi vào tình trạng giảm cân không bền vững hoặc tăng cân trở lại sau điều trị.
Ngoài ra, các loại thuốc này cũng chống chỉ định ở một số đối tượng, đặc biệt là người có tiền sử ung thư tuyến giáp thể tủy hoặc hội chứng đa u nội tiết type II. Vì vậy, chị em cần được bác sĩ tư vấn kỹ lưỡng trước khi sử dụng.
Người sử dụng thuốc giảm cân cần được bác sĩ đánh giá nguyên nhân và các chống chỉ định trước khi điều trị.
Muốn giảm cân bền vững, phụ nữ cần chăm sóc cả nội tiết và lối sống
Theo các chuyên gia, tăng cân trong giai đoạn tiền mãn kinh không phải là vấn đề không thể cải thiện. Nếu chị em kết hợp xây dựng lối sống lành mạnh với việc theo dõi và chăm sóc sức khỏe nội tiết, việc giảm cân sẽ dễ dàng hơn.
Phụ nữ nên duy trì chế độ ăn uống hợp lý, sinh hoạt điều độ, kiểm soát cân nặng trong giới hạn phù hợp, giữ BMI từ 18,5 - 22,9 và vòng eo dưới 80cm. Việc sẽ này góp phần giảm cân cùng các nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường và loãng xương.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng giảm cân không chỉ đơn thuần là bài toán ăn ít và tập nhiều. Việc nhận diện sớm các rối loạn nội tiết, đặc biệt ở phụ nữ lớn tuổi, sẽ giúp nâng cao hiệu quả giảm cân và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
