Tinh túy từ rừng tràm U Minh
U Minh là vùng rừng tràm đặc trưng của Cà Mau, nơi ong rừng làm tổ theo mùa hoa. Không được nuôi công nghiệp, không chịu tác động của thức ăn bổ sung, ong nơi đây hút mật hoa tràm và sinh trưởng hoàn toàn tự nhiên. Chính môi trường sống ấy tạo nên chất lượng mật và nhộng khác biệt.
Nhộng ong là ong non còn nằm trong tổ, thân trắng ngà, căng tròn, thoảng mùi thơm nhẹ như sữa. Khi được xử lý đúng cách, nhộng không hề có vị gắt mà béo thanh, sạch và ngậy dịu. Đó là thứ vị béo không gây ngán, khiến người ăn lần đầu có thể còn dè dặt, nhưng sau đó lại nhớ mãi.
Để có được những tảng sáp đầy nhộng, người thợ gác kèo phải vào rừng từ sớm. Nghề này đòi hỏi sự am hiểu tập tính ong và kinh nghiệm xử lý tổ sao cho an toàn. Sau khi lấy mật, phần sáp còn lại được mang về, nhúng nước sôi để tách nhộng, rồi làm sạch và để ráo trước khi chế biến.
Nguồn ong rừng hiện không còn dồi dào như trước. Sản lượng phụ thuộc vào mùa hoa và điều kiện tự nhiên, vì thế nhộng ong trở thành sản vật theo mùa, có giá dao động khoảng 250.000–350.000 đồng/kg tùy thời điểm. Sự khan hiếm càng làm tăng giá trị của món ăn vốn đã đặc biệt.
Gỏi nhộng ong: cân bằng vị béo giữa chua, ngọt, chát
Từ nguyên liệu tươi, người dân địa phương có thể nấu cháo, xào lá cách hoặc chiên giòn. Tuy nhiên, gỏi nhộng ong vẫn là món được nhắc đến nhiều nhất khi nói về đặc sản U Minh.
Món gỏi tưởng đơn giản nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn. Nhộng phải còn nguyên vẹn, không dập nát để giữ được độ béo tự nhiên. Rau bắp chuối bào mỏng vừa đủ, giữ lại chút chát nhẹ làm nền cho vị nhộng. Gia vị chua – ngọt – mặn cần được điều chỉnh cân bằng, tránh lấn át phần béo đặc trưng.
Khi trộn đều, từng con nhộng quyện cùng bắp chuối và rau thơm, tạo nên tổng hòa vị giác rõ rệt. Miếng gỏi đầu tiên có thể khiến người chưa quen hơi chần chừ, nhưng sau đó là cảm giác vị béo lan nhẹ, hòa cùng độ chua thanh và chút cay của ớt. Không có mùi tanh, không gắt dầu, chỉ còn lại dư vị tự nhiên của mật và hoa tràm.
Điểm hấp dẫn của gỏi không nằm ở sự cầu kỳ mà ở cách giữ nguyên bản chất nguyên liệu. Mỗi thành phần đều đóng vai trò riêng, nhưng không thành phần nào lấn át nhộng ong – nhân vật chính của món ăn.
Nhộng ong gói lá bầu hấp: giữ trọn hương rừng
Nếu gỏi là lựa chọn phổ biến với du khách, thì nhộng ong gói lá bầu hấp lại được nhiều người địa phương đánh giá cao vì giữ trọn hương vị nguyên bản.
Sau khi sơ chế, nhộng được nêm gia vị nhẹ, đặt vào lá bầu non (có thể thay bằng lá mướp hoặc lá khổ qua), rồi gói thành từng phần nhỏ. Gói lá được đem hấp trong thời gian ngắn, vừa đủ để nhộng chín tới.
Hơi nước làm phần ngoài se lại, bên trong vẫn mềm và mọng. Khi mở lớp lá còn nóng, mùi thơm tỏa ra rõ rệt: hương mật ong hòa cùng mùi xanh mát của lá non và thoảng chút khói bếp. Món ăn không nhiều gia vị, không chiên xào dầu mỡ, nên giữ được vị béo thanh đặc trưng.
Thời gian hấp là yếu tố quyết định. Nếu quá lửa, nhộng sẽ mất độ mềm và hương vị tự nhiên. Ngược lại, hấp vừa đủ giúp món ăn đạt trạng thái cân bằng giữa chín và giữ ẩm, đúng tinh thần ẩm thực rừng: giản dị nhưng tinh tế.
Đặc sản quý giữa bài toán bảo tồn
Sự lan truyền trên mạng xã hội và nhu cầu trải nghiệm ẩm thực bản địa khiến nhộng ong U Minh ngày càng được biết đến rộng rãi. Tuy nhiên, đi cùng sự nổi tiếng là áp lực khai thác nguồn ong rừng.
Nhiều thợ gác kèo lâu năm lựa chọn cách lấy một phần tổ, giữ lại đàn ong để tái tạo. Cách làm này giúp duy trì nguồn lợi lâu dài và hạn chế ảnh hưởng đến hệ sinh thái rừng tràm. Nhộng ong vì thế không chỉ là món ăn, mà còn phản ánh mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên.
Giá trị của đặc sản này nằm ở tính mùa vụ, sự khan hiếm và công sức phía sau mỗi tổ ong. Đó là sản vật không thể sản xuất đại trà, không thể thay thế bằng mô hình công nghiệp.
Giữa vô vàn món ngon miền Tây, nhộng ong rừng U Minh vẫn giữ vị thế riêng nhờ hương vị nguyên bản và trải nghiệm khác biệt. Với nhiều người, hành trình thưởng thức bắt đầu từ sự e dè, nhưng kết thúc bằng ấn tượng khó quên. Và để hiểu trọn vẹn ẩm thực Cà Mau, đôi khi cần một lần nếm thử tinh túy của rừng tràm – nơi thiên nhiên và con người cùng tạo nên “đệ nhất” đặc sản phương Nam.
