Không chỉ đối mặt với nhiều thay đổi lớn về thể chất, phụ nữ sau sinh còn phải trải qua áp lực tâm lý kéo dài do thiếu ngủ, biến động nội tiết, gánh nặng chăm con và cảm giác không được thấu hiểu. Theo các chuyên gia, nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, những tổn thương âm thầm này có thể dẫn đến trầm cảm sau sinh, ảnh hưởng đến mẹ lẫn em bé.
Khủng hoảng tâm lý sau sinh thường bắt đầu từ những tổn thương âm thầm
Nhiều người cho rằng niềm hạnh phúc khi chào đón một em bé sẽ nhanh chóng xóa tan mọi mệt mỏi của người mẹ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít phụ nữ lại bước vào giai đoạn hậu sản với hàng loạt áp lực về thể chất lẫn tinh thần.
Sau khi sinh con đầu lòng bằng phương pháp mổ lấy thai, một người mẹ 32 tuổi sống tại Hà Nội liên tục mất ngủ, lo âu, thường xuyên khóc và cảm thấy bất lực. Đến ngày thứ ba sau sinh, chị rơi vào cơn hoảng loạn dữ dội, có hành vi tự làm đau bản thân và xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực liên quan đến chính mình cũng như em bé.
Qua đánh giá chuyên môn, các chuyên gia cho rằng những biểu hiện này không xuất hiện một cách đột ngột mà là kết quả của nhiều áp lực tâm lý tích tụ từ thời kỳ mang thai. Trong thai kỳ, người mẹ này thường xuyên sống xa chồng do công việc, chủ yếu sinh hoạt cùng gia đình chồng.
Nhiều phụ nữ phải đối mặt với áp lực tâm lý ngay trong những ngày đầu sau sinh.
Dù nhận được nhiều lời quan tâm dành cho thai nhi, chị lại có cảm giác cảm xúc và nhu cầu của bản thân ít được lắng nghe. Những lời nhắc nhở liên tục về việc ăn uống, nghỉ ngơi hay chăm sóc em bé vô tình khiến chị cảm thấy bản thân chỉ còn là người có trách nhiệm sinh con. Những yếu tố này khiến tinh thần chị suy kiệt khi bước vào giai đoạn hậu sản.
Vì sao phụ nữ sau sinh dễ rơi vào khủng hoảng?
Theo ThS. Hoàng Quốc Lân, chuyên gia tâm lý, thành viên Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam, sau sinh là thời điểm cơ thể người phụ nữ trải qua những biến đổi rất lớn về nội tiết. Nồng độ estrogen và progesterone giảm đột ngột có thể tác động trực tiếp đến hệ thần kinh cũng như cảm xúc của người mẹ.
Đồng thời, việc thiếu ngủ kéo dài, đau hậu sản, áp lực chăm sóc trẻ sơ sinh cùng trách nhiệm làm mẹ khiến não bộ rơi vào trạng thái căng thẳng liên tục. Khi những yếu tố này xuất hiện cùng lúc, nguy cơ người mẹ bị rối loạn tâm lý, suy nghĩ tiêu cực hoặc có hành vi bất thường sẽ tăng lên đáng kể.
Thiếu ngủ và thay đổi nội tiết là những yếu tố làm tăng nguy cơ rối loạn cảm xúc sau sinh.
Những dấu hiệu cảnh báo tâm lý phụ nữ sau sinh đang bất ổn
Theo thống kê, trầm cảm sau sinh hiện chiếm trên 10% phụ nữ sau sinh, thậm chí một số nghiên cứu cho thấy tỷ lệ này có thể lên tới 1/3. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người mẹ mà còn tác động lâu dài đến sự phát triển của trẻ. Gia đình nên sớm đưa thai phụ đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu dưới đây:
- Mất ngủ kéo dài dù em bé đã ngủ và không gian yên tĩnh hoặc ngủ quá nhiều nhưng vẫn kiệt sức.
- Cảm giác vô cảm, mất kết nối với con, không muốn bế ẵm hoặc né tránh mọi người.
- Liên tục tự trách bản thân, cho rằng mình là "người mẹ tồi".
- Xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc làm hại em bé.
Theo các chuyên gia, đây đều là những tín hiệu nguy hiểm cần được đánh giá và can thiệp càng sớm càng tốt để bảo đảm an toàn cho cả mẹ lẫn trẻ.
Nguyên nhân khiến phụ nữ khó trở lại cuộc sống bình thường sau sinh em bé
Bên cạnh sự thay đổi mạnh mẽ về nội tiết, nhiều phụ nữ sau sinh còn phải đối mặt với hàng loạt khó khăn liên quan đến thể chất, tâm lý và cuộc sống hằng ngày. Dưới đây là 4 yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ kiệt sức và rối loạn cảm xúc ở mẹ bỉm:
- Những thay đổi thể chất kéo dài: Sau sinh, nhiều phụ nữ gặp tình trạng tách cơ bụng, rối loạn sàn chậu, đau vùng chậu hoặc mệt mỏi do nội tiết thay đổi. Tuy nhiên, các vấn đề này thường bị xem nhẹ nên nhiều người âm thầm chịu đựng thay vì đi khám và điều trị.
- Áp lực nuôi con bằng sữa mẹ: Khi gặp khó khăn như ít sữa, tắc tia sữa hoặc em bé bú kém nhưng thiếu sự hỗ trợ chuyên môn, nhiều bà mẹ dễ rơi vào cảm giác tự nghi ngờ và cho rằng mình làm chưa đủ tốt.
- Thay đổi bản sắc sau khi làm mẹ: Giai đoạn chuyển đổi sang vai trò người mẹ (matrescence) khiến không ít phụ nữ cảm thấy mất phương hướng, không còn là chính mình hoặc khó thích nghi với cuộc sống mới.
- Quá tải khi chăm sóc trẻ sơ sinh: Việc chăm con gần như chiếm toàn bộ thời gian trong ngày khiến người mẹ thiếu thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc bản thân. Tình trạng thức đêm, thiếu ngủ và ít có không gian riêng có thể làm chậm quá trình hồi phục thể chất lẫn tinh thần.
Phụ nữ sau sinh cần được chăm sóc về sức khỏe tinh thần và sức khỏe thể chất.
Làm sao để ngăn ngừa chứng trầm cảm sau sinh?
Theo ThS. Hoàng Quốc Lân, sự đồng hành của gia đình sẽ góp phần làm giảm nguy cơ trầm cảm sau sinh ở sản phụ. Cụ thể, người thân nên chủ động chia sẻ việc chăm con để người mẹ có giấc ngủ trọn vẹn, nhất là vào ban đêm.
Đồng thời, phụ nữ sau sinh cần vận động nhẹ khoảng 150 phút/tuần và bổ sung các thực phẩm giàu Omega-3, vitamin D cùng lợi khuẩn nhằm hỗ trợ sức khỏe tinh thần. Đặc biệt, chồng và các thành viên trong gia đình cần dành thời gian lắng nghe, thấu hiểu cảm xúc của người mẹ thay vì chỉ đưa ra lời khuyên hay những câu động viên mang tính áp lực.
