Nhiều người cho rằng cảm giác buồn bã, mệt mỏi sau sinh là điều bình thường mà bất kỳ người mẹ nào cũng phải trải qua. Thế nhưng, phía sau những đêm thức trắng để chăm con có thể là một căn bệnh tâm thần nghiêm trọng mang tên trầm cảm sau sinh. Nếu không được nhận diện và can thiệp kịp thời, hậu quả không chỉ dừng lại ở người mẹ.
Người mẹ muốn "giải thoát" cho chính mình và con
N. từng là một nữ sinh viên năng động, háo hức bước vào hành trình làm mẹ với sự chuẩn bị chu đáo. Thế nhưng chỉ vài tuần sau sinh, cuộc sống của chị dần bị bao phủ bởi những đêm mất ngủ, sự kiệt sức kéo dài và cảm giác mình là một người mẹ thất bại.
Khi con được 6 tháng tuổi, những suy nghĩ tiêu cực ấy không hề thuyên giảm mà còn trầm trọng hơn. N. tin rằng bản thân không đủ khả năng chăm sóc con và từng nghĩ đến việc ôm con đứng ngoài ban công ở tầng cao để cùng "giải thoát". May mắn thay, người chồng đã kịp thời phát hiện và ngăn cản trước khi bi kịch thực sự xảy ra.
Theo ThS.BS Nguyễn Phương Linh, trường hợp này là ví dụ điển hình của hội chứng trầm cảm sau sinh nặng kèm loạn thần. Câu chuyện của N. cho thấy trầm cảm hậu sinh con không đơn thuần là cảm giác buồn bã hay áp lực nhất thời. Đây là một căn bệnh rối loạn tâm thần có thể đẩy người mẹ đến những hành vi gây nguy hiểm cho bản thân và con cái.
Nhiều người mẹ từng háo hức đón con chào đời nhưng sau đó lại phải vật lộn với cảm giác tội lỗi, kiệt sức và những suy nghĩ tiêu cực kéo dài.
Không phải mọi cảm xúc tiêu cực sau sinh đều là trầm cảm
Sau khi sinh con, nhiều phụ nữ phải trải qua những thay đổi lớn về thể chất, nội tiết tố và tâm lý. Không ít người cảm thấy dễ xúc động, buồn bã hoặc cáu gắt trong những ngày đầu chăm con.
Theo bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng (Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương), khoảng 60 - 70% sản phụ từng trải qua tình trạng buồn nản sau sinh - baby blues. Trạng thái tâm lý này thường xuất hiện mạnh nhất trong 3 - 5 ngày đầu sau sinh và kéo dài khoảng 10 ngày. Người mẹ có thể trở nên nhạy cảm hơn, dễ khóc, thay đổi cảm xúc hoặc cảm thấy mệt mỏi.
Tuy nhiên, trầm cảm sau sinh lại là một vấn đề hoàn toàn khác. Bệnh thường được xác định khi người mẹ xuất hiện ít nhất 5 triệu chứng tiêu cực kéo dài trên 2 tuần và những biểu hiện này ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống hằng ngày. Những dấu hiệu thường gặp gồm:
- Buồn bã, tuyệt vọng hoặc cảm giác trống rỗng kéo dài
- Mất hứng thú với các hoạt động từng yêu thích
- Giảm sự quan tâm đến những người xung quanh
- Mất ngủ, ngủ quá nhiều hoặc thường xuyên gặp ác mộng
- Lo lắng quá mức về con
- Sợ hãi khi chăm sóc trẻ
- Xuất hiện suy nghĩ bản thân có thể làm tổn thương con
Nếu tình trạng buồn bã, lo âu kéo dài và ngày càng nghiêm trọng, người mẹ cần được thăm khám chuyên khoa càng sớm càng tốt. Việc can thiệp kịp thời có thể ngăn ngừa những hệ lụy đáng tiếc cho cả mẹ và bé.
Vì sao phụ nữ sau sinh dễ rơi vào trầm cảm?
Theo các chuyên gia tại Viện Sức khỏe tâm thần Bạch Mai, trầm cảm sau sinh thường xuất hiện trong khoảng 6 tuần đầu sau sinh nhưng cũng có thể kéo dài trong suốt giai đoạn hậu sản. Nguyên nhân không chỉ đến từ áp lực chăm con mà là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố sinh học và tâm lý.
Một trong những thay đổi lớn nhất là sự đảo lộn nhịp sinh học. Người mẹ phải thích nghi với việc chăm sóc trẻ sơ sinh liên tục, thiếu ngủ kéo dài và gần như không có thời gian phục hồi năng lượng. Ngoài ra, những phụ nữ sinh con lần đầu hoặc mang thai ngoài ý muốn còn phải đối diện nguy cơ căng thẳng tâm lý cao hơn.
Sự thay đổi nội tiết tố, áp lực chăm con và tình trạng thiếu ngủ kéo dài có thể làm gia tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh ở phụ nữ.
Bên cạnh đó, cơ thể người mẹ sau sinh còn phải đối mặt với những thay đổi lớn về nội tiết tố. Khi nhau thai được tách khỏi cơ thể, nồng độ estrogen cùng progesterone vốn tăng cao trong thai kỳ sẽ giảm đột ngột, ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng và sức khỏe tinh thần.
Các chuyên gia mô tả đây là một dạng "đổ vỡ sinh học" hơn là sự yếu đuối về ý chí như nhiều người vẫn lầm tưởng. Ngoài ra, những tổn thương thể chất sau sinh, nguy cơ nhiễm trùng, rối loạn tuần hoàn cùng áp lực làm mẹ cũng góp phần làm tăng nguy cơ khởi phát chứng trầm cảm sau sinh.
Em bé cũng có thể trở thành nạn nhân của chứng trầm cảm sau sinh
Theo thống kê được các chuyên gia chia sẻ, tỷ lệ trầm cảm sau sinh hiện chiếm trên 10%. Điều đáng lo ngại là căn bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của người mẹ.
Khi người mẹ dần thu mình, mất đi sự kết nối cảm xúc hoặc không còn đủ sức để chăm sóc con, đứa trẻ cũng bị ảnh hưởng. Những cái ôm thưa dần, những lần tương tác ít đi hay sự thiếu vắng nguồn sữa mẹ không chỉ tác động đến sự phát triển thể chất mà còn để lại khoảng trống trong hành trình gắn kết đầu đời giữa mẹ và con.
Khi người mẹ chìm trong cảm xúc tiêu cực, đứa trẻ cũng có thể chịu ảnh hưởng từ sự thiếu hụt kết nối cảm xúc và chăm sóc trong những năm tháng đầu đời.
Đừng để người mẹ phải vượt qua giai đoạn trầm cảm một mình
Hiện nay, nhiều phương pháp hiện đại đang được áp dụng để hỗ trợ phụ nữ sau sinh vượt qua trầm cảm như kích thích từ xuyên sọ (TMS) và trị liệu nhận thức hành vi. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng thuốc men hay công nghệ chỉ là một phần của quá trình hồi phục.
Điều mà nhiều người mẹ cần hơn cả là sự đồng hành và thấu hiểu từ gia đình. Đôi khi, một giấc ngủ trọn vẹn, một bữa ăn đủ đầy hay đơn giản là một người sẵn sàng lắng nghe mà không phán xét cũng có thể trở thành nguồn động lực giúp họ từng bước vượt qua những ngày tháng khó khăn nhất.
Trầm cảm sau sinh không đồng nghĩa với sự yếu đuối, càng không phải là dấu hiệu cho thấy người phụ nữ không đủ khả năng làm mẹ. Đây là một bệnh lý cần được thấu hiểu, phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Bảo vệ sức khỏe tinh thần của người mẹ cũng chính là bảo vệ tương lai của đứa trẻ và sự bình yên của mỗi gia đình.
