Gánh nặng bệnh tật và sự chủ quan đáng báo động
Ung thư gan hiện nằm trong nhóm các bệnh ung thư có tỷ lệ mắc và tử vong cao hàng đầu thế giới. Theo thống kê GLOBOCAN 2022, toàn cầu ghi nhận hơn 860.000 ca mắc mới và trên 700.000 ca tử vong do căn bệnh này. Riêng tại Việt Nam, số ca mắc mới trong năm 2022 đã vượt mốc 24.000, cho thấy mức độ đáng lo ngại.
Theo chuyên gia Vương Hải Lăng (Wang Hailing, Trung Quốc), điều nguy hiểm nhất của ung thư gan là bệnh thường được phát hiện muộn. Thời gian tiến triển âm thầm, triệu chứng ban đầu mờ nhạt khiến nhiều người chủ quan. Không ít người vẫn cho rằng chỉ những ai uống nhiều rượu bia mới có nguy cơ mắc bệnh gan hoặc ung thư gan, trong khi đây là một quan niệm sai lầm phổ biến.
Thực tế, Tiến sĩ Vương cảnh báo rằng nhiều loại thực phẩm quen thuộc có thể trở thành “kẻ hủy hoại gan” nếu sử dụng thường xuyên, thậm chí gây ung thư nhanh không kém bia rượu.
1. Thực phẩm bị nấm mốc
Bất kỳ loại thực phẩm nào xuất hiện nấm mốc đều tiềm ẩn nguy cơ cao đối với gan. Đặc biệt, các loại ngũ cốc và hạt như gạo, lạc, đậu, hạt hướng dương khi bị mốc sẽ sinh ra Aflatoxin – một chất gây ung thư cực mạnh, độc tính cao gấp hàng chục lần asen.
Aflatoxin chỉ bị phá hủy ở nhiệt độ rất cao (trên 260°C), vì vậy việc nấu chín thông thường không thể loại bỏ hoàn toàn. Chất này gây tổn thương trực tiếp tế bào gan, dẫn đến thoái hóa, xuất huyết và hoại tử. Nguy hiểm hơn, khi thực phẩm đã mốc, sợi nấm thường lan rộng khắp bên trong nên việc cắt bỏ phần mốc bên ngoài hoàn toàn không an toàn.
2. Dầu ăn ép thủ công, dầu bị biến chất
Tiến sĩ Vương cũng đặc biệt lưu ý về các loại dầu ăn ép thủ công như dầu lạc, dầu đậu nành sản xuất tại các cơ sở nhỏ lẻ hoặc tự ép tại nhà. Quy trình thô sơ, thiếu kiểm soát chất lượng nguyên liệu – nhất là khi hạt đầu vào đã mốc – khiến Aflatoxin có thể tồn tại trực tiếp trong dầu.
Ngoài ra, dầu ăn để quá lâu, quá hạn sử dụng hoặc bảo quản trong dụng cụ ẩm mốc cũng dễ bị oxy hóa, biến chất, gây hại nghiêm trọng cho gan nếu sử dụng lâu dài.
3. Gừng bị hỏng, thối rữa hoặc dập nát
Không ít người vẫn cho rằng gừng hư chỉ giảm mùi vị chứ không gây hại. Tuy nhiên, khi gừng bị dập nát hoặc để thối lâu ngày, các thành phần bên trong có thể biến đổi và sinh ra Safrole với nồng độ cao. Theo các nghiên cứu của FDA Hoa Kỳ, Safrole là chất có khả năng gây ung thư gan mạnh. Độc tố này làm rối loạn chức năng chuyển hóa của gan, khiến tế bào gan tổn thương và dễ hình thành khối u ác tính nếu tích tụ trong thời gian dài.
4. Dụng cụ nhà bếp bằng tre, gỗ bị ẩm mốc
Đũa tre, thớt gỗ dùng lâu ngày rất dễ nứt vỡ, ẩm mốc nếu không được làm khô kỹ sau khi rửa. Những kẽ nứt này là môi trường lý tưởng cho nấm Aspergillus flavus phát triển và sinh ra aflatoxin – chất gây ung thư gan nguy hiểm.
Việc sử dụng thường xuyên các dụng cụ nhiễm nấm mốc sẽ khiến độc tố xâm nhập cơ thể âm thầm qua thức ăn và không khí, làm suy giảm chức năng gan và kích thích tế bào ung thư phát triển. Đáng lo ngại, theo cảnh báo của Tiến sĩ Vương, việc đun nước sôi hay cọ rửa thông thường cũng không thể loại bỏ hoàn toàn nấm mốc.
Lời khuyên từ chuyên gia
Để giảm nguy cơ tổn thương gan, nên lựa chọn thực phẩm tươi sạch, bảo quản đồ khô ở nơi thông thoáng và thay mới đũa, thớt định kỳ. Khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau vùng gan, sờ thấy khối cứng ở bụng trên, sốt kéo dài hoặc chảy máu chân răng không rõ nguyên nhân, cần đi khám sớm. Đặc biệt, người mắc viêm gan B hoặc C nên tầm soát gan định kỳ 3–6 tháng/lần để phát hiện sớm nguy cơ ung thư.
