Đột quỵ não tiến triển nhanh, nguy hiểm và thường để lại di chứng nặng nề, vì vậy sơ cứu đúng cách trong “thời gian vàng” là yếu tố sống còn. Nhiều người vẫn mắc phải những sai lầm phổ biến như chích máu ngón tay, làm mất cơ hội cứu sống.
Mặc dù đột quỵ xảy ra bất ngờ, nhưng việc nhận biết sớm các dấu hiệu và xử trí kịp thời sẽ giúp giảm nguy cơ tử vong và biến chứng. Theo ThS.BS Bùi Đức Thịnh (Bệnh viện Hữu Nghị), nắm rõ dấu hiệu đột quỵ là bước đầu quan trọng để bảo vệ tính mạng người bệnh.
Dấu hiệu nhận biết đột quỵ
Các dấu hiệu thường xuất hiện đột ngột, liên quan trực tiếp đến chức năng thần kinh, ví dụ như liệt một bên mặt hoặc tay, nói ngọng, mất thị lực một hoặc hai mắt, đau đầu dữ dội hoặc chóng mặt. Bác sĩ Thịnh nhấn mạnh người dân cần ghi nhớ quy tắc F.A.S.T:
- F (Face - Khuôn mặt): Một bên mặt bị méo, chảy xệ. Khi cười hoặc nhe răng, miệng không cân xứng, nhân trung lệch.
- A (Arm - Cánh tay): Yếu, liệt hoặc tê một bên tay/chân. Khi yêu cầu giơ cả hai tay lên, một bên sẽ yếu, rơi xuống hoặc không thể giơ lên.
- S (Speech - Lời nói): Lời nói khó hiểu, ngọng nghịu hoặc không nói được. Người bệnh có thể không phát âm được câu đơn giản.
- T (Time - Thời gian): Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào, cần gọi cấp cứu 115 ngay lập tức. “Thời gian vàng” để cứu não là cực kỳ quan trọng. Người bị đột quỵ vẫn có thể tỉnh táo hoặc lơ mơ, vẫn còn mạch và nhịp thở (trừ trường hợp rất nặng).
Nhận biết sớm và phản ứng nhanh theo quy tắc F.A.S.T giúp giảm thiểu di chứng, tăng cơ hội cứu sống bệnh nhân đột quỵ.
Sơ cứu người bị đột quỵ
Khi gặp người bị đột quỵ, điều đầu tiên và quan trọng nhất là gọi ngay cấp cứu 115, đồng thời ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng để cung cấp thông tin chính xác cho nhân viên y tế.
Trong lúc chờ xe cứu thương, hãy để người bệnh nằm yên, đầu hơi nâng cao khoảng 30 độ để tránh sặc, đồng thời nới lỏng quần áo để người bệnh dễ thở. Kiểm tra ý thức và hô hấp của bệnh nhân. Nếu người bệnh ngừng thở hoặc tim ngừng đập, cần tiến hành cấp cứu ngừng tuần hoàn nếu có kỹ năng. Nếu người bệnh vẫn còn thở, cần giữ nguyên tư thế, theo dõi sát tình trạng và tuyệt đối không cho ăn uống, uống thuốc, cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay di chuyển bệnh nhân quá nhiều vì có thể làm tình trạng nặng hơn.
Thông thường, người bị đột quỵ vẫn còn thở và có mạch. Sơ cứu đúng cách giúp bệnh nhân được đưa đến cơ sở y tế trong “giờ vàng”, tăng cơ hội cứu sống và giảm nguy cơ di chứng. Ngược lại, nếu đến viện muộn, người bệnh có thể để lại những di chứng nghiêm trọng và trở thành gánh nặng cho bản thân, gia đình và xã hội. Một số di chứng thường gặp bao gồm:
- Liệt nửa người
- Rối loạn ngôn ngữ
- Suy giảm trí nhớ
- Giảm thị lực
- Sống thực vật hoặc thậm chí tử vong
Nhiều dấu hiệu cảnh báo xuất hiện trước cơn đột quỵ nhưng thường bị bỏ qua. Do đó, việc tự kiểm tra sức khỏe và quan sát người thân để nhận diện sớm bất thường là yếu tố quan trọng giúp xử lý kịp thời trong “giờ vàng”, quyết định tiên lượng cho người bệnh.
Khuyến cáo từ bác sĩ
Theo ThS.BS Bùi Đức Thịnh, ngay cả những người khỏe mạnh cũng nên tầm soát đột quỵ 1–2 lần/năm. Những nhóm có nguy cơ cao cần kiểm tra định kỳ hơn, bao gồm:
- Người trên 50 tuổi
- Người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, thừa cân – béo phì
- Người từng bị thiếu máu não thoáng qua (TIA) hoặc hẹp động mạch cảnh
- Người ít vận động, hay thức khuya, hút thuốc, uống rượu bia, sử dụng chất kích thích như cà phê
Việc nhận biết sớm và sơ cứu đúng cách là chìa khóa cứu sống người đột quỵ, giảm tối đa biến chứng lâu dài và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
