Không ít người cho rằng suy giảm trí nhớ chỉ là hệ quả của tuổi tác hoặc các bệnh lý thần kinh. Tuy nhiên, hai nghiên cứu mới được công bố trong thời gian gần đây cho thấy sa sút trí nhớ có thể chịu ảnh hưởng từ những cơ quan tưởng chừng không liên quan trực tiếp đến não bộ, bao gồm tim và đường ruột.
Chức năng tim suy giảm nhẹ cũng có thể gây suy giảm trí nhớ
Một nghiên cứu được công bố trên The Journal of Neuroscience đã theo dõi 73 người tham gia trong khoảng 3,5 năm nhằm đánh giá mối liên hệ giữa hoạt động của tim và những thay đổi diễn ra trong não bộ theo thời gian. Kết quả cho thấy, ngay cả khi chưa mắc bệnh tim rõ rệt, sự suy giảm nhẹ chức năng tim vẫn có thể làm suy giảm trí nhớ trong tương lai.
Để thực hiện nghiên cứu, các nhà khoa học sử dụng chỉ số phân suất tống máu thất trái (LVEF) nhằm đánh giá khả năng bơm máu của tim. Đồng thời, người tham gia còn được chụp cộng hưởng từ (MRI) và thực hiện các bài kiểm tra về trí nhớ, chức năng nhận thức.
Những thay đổi vi thể ở não có thể giúp nhận diện sớm nguy cơ mắc Alzheimer
Kết quả của nghiên cứu trên cho thấy những người có chỉ số LVEF thấp hơn ngay từ đầu nghiên cứu thường xuất hiện nhiều tổn thương vi thể hơn tại chất xám của não trong giai đoạn theo dõi. Điều đáng chú ý là hiện tượng này vẫn được ghi nhận ở những người chưa được chẩn đoán suy tim hoặc mắc các bệnh lý tim mạch nghiêm trọng.
Sức khỏe tim mạch có thể ảnh hưởng đến nguy cơ suy giảm trí nhớ.
Các tổn thương tập trung chủ yếu tại hồi đai và hồi lưỡi - 2 vùng não có vai trò quan trọng trong việc xử lý trí nhớ, điều hòa cảm xúc, tiếp nhận thông tin thị giác. Đây cũng là những khu vực thường bị ảnh hưởng từ rất sớm ở người mắc bệnh Alzheimer.
Theo nhóm nghiên cứu, những thay đổi vi thể này có thể trở thành dấu ấn sinh học giúp nhận diện sớm nguy cơ suy giảm trí nhớ và suy giảm nhận thức. Những biến đổi này có thể xuất hiện trước khi tổn thương được phát hiện bằng phương pháp chẩn đoán hình ảnh thông thường hoặc trước khi người bệnh bộc lộ các triệu chứng lâm sàng rõ rệt.
Đường ruột cũng góp phần quyết định khả năng ghi nhớ
Không chỉ tim, một nghiên cứu khác của Đại học Nam California (Mỹ), được công bố trên tạp chí Nature Communications, còn phát hiện đường ruột có ảnh hưởng đến quá trình hình thành ký ức. Kết quả này góp phần lý giải vì sao sức khỏe tiêu hóa cũng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ suy giảm trí nhớ.
Theo nghiên cứu, sau khi cơ thể tiêu thụ thực phẩm giàu năng lượng, đường ruột sẽ truyền tín hiệu đến não thông qua dây thần kinh phế vị. Quá trình này kích thích não giải phóng acetylcholine - chất dẫn truyền thần kinh có vai trò thiết yếu đối với hoạt động học tập và ghi nhớ.
Trong các thí nghiệm trên chuột, khi đường truyền tín hiệu này bị ngăn chặn, khả năng ghi nhớ vị trí thức ăn của động vật suy giảm rõ rệt. Điều đó cho thấy sự kết nối giữa đường ruột và não có vai trò quan trọng đối với việc duy trì trí nhớ tốt.
Các nhà khoa học cũng nhận thấy não phản ứng mạnh hơn với các loại thực phẩm giàu năng lượng chứ không đơn thuần dựa trên vị ngọt. Tuy nhiên, nếu duy trì chế độ ăn nhiều đường cùng chất béo trong thời gian dài, mối liên kết giữa đường ruột và não sẽ bị suy yếu, từ đó làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ, ngay cả khi quay trở lại chế độ ăn lành mạnh.
Kết nối giữa đường ruột và não ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ.
Hướng nghiên cứu cách phòng ngừa Alzheimer mới
Sự rối loạn trong quá trình truyền tín hiệu acetylcholine là một trong những dấu hiệu xuất hiện sớm ở người mắc bệnh Alzheimer. Vì vậy, việc tìm hiểu cơ chế kết nối giữa đường ruột và não có thể mở ra hướng nghiên cứu mới nhằm hỗ trợ điều trị suy giảm trí nhớ cũng như làm chậm tiến triển của bệnh trong tương lai.
Trong khi đó, nghiên cứu về tim mạch cũng tiếp tục củng cố nhận định rằng sức khỏe tim và sức khỏe não bộ có mối liên hệ chặt chẽ. Việc kiểm soát huyết áp, cholesterol, các yếu tố nguy cơ tim mạch và duy trì lối sống khoa học không chỉ giúp bảo vệ hệ tim mạch mà còn có thể góp phần giảm nguy cơ sa sút trí nhớ lúc tuổi già.
Tuy vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rằng nghiên cứu về tim là nghiên cứu quan sát nên chưa thể khẳng định sự suy giảm chức năng tim là nguyên nhân trực tiếp gây tổn thương não hoặc dẫn đến Alzheimer. Tương tự, nghiên cứu về đường ruột mới được thực hiện trên mô hình chuột nên vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu khác để xác minh tính chính xác.
Dù còn cần thêm bằng chứng, cả hai nghiên cứu đều cho thấy suy giảm trí nhớ có thể chịu tác động từ nhiều hệ cơ quan khác nhau trong cơ thể. Điều này mở ra triển vọng phát hiện sớm nguy cơ sa sút trí nhớ, đồng thời tạo nền tảng cho những chiến lược phòng ngừa và điều trị toàn diện hơn trong tương lai.
