Trái cây và mối liên hệ với nguy cơ ung thư
Trái cây là nguồn cung cấp chất xơ, vitamin, khoáng chất và nhiều hợp chất thực vật như polyphenol, flavonoid và carotenoid. Những dưỡng chất này tham gia vào nhiều quá trình của cơ thể, trong đó có bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa và hỗ trợ sức khỏe đường ruột.
Một chế độ ăn nhiều rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm thực vật khác thường được khuyến nghị trong lối sống lành mạnh. Tuy nhiên, không có một loại quả riêng lẻ nào có thể ngăn ngừa hoặc điều trị ung thư.
Điều quan trọng hơn là tổng thể chế độ ăn uống và lối sống, cùng với việc duy trì cân nặng phù hợp, vận động thường xuyên, không hút thuốc và hạn chế rượu bia.
Dưới đây là 5 loại quả và thực phẩm thực vật quen thuộc có thành phần dinh dưỡng đáng chú ý.
Dứa
Dứa cung cấp vitamin C, mangan, chất xơ và các hợp chất thực vật, trong đó có bromelain. Vitamin C tham gia vào hoạt động bình thường của hệ miễn dịch và quá trình hình thành collagen, trong khi mangan cần thiết cho nhiều hoạt động chuyển hóa của cơ thể.
Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đã quan tâm đến bromelain và các hợp chất trong dứa đối với quá trình viêm cũng như sự phát triển của tế bào. Tuy nhiên, những kết quả này không đồng nghĩa với việc ăn dứa có thể phòng hoặc điều trị ung thư ở người.
Dứa có thể được sử dụng như một phần của chế độ ăn đa dạng, thay cho những món ăn vặt chứa nhiều đường bổ sung.
Ổi
Ổi là loại quả rất quen thuộc tại Việt Nam và nổi bật nhờ hàm lượng vitamin C cùng chất xơ. Ngoài ra, ổi còn chứa nhiều hợp chất thực vật như carotenoid, polyphenol và flavonoid.
Chất xơ có vai trò quan trọng đối với hoạt động của hệ tiêu hóa. Một khẩu phần ăn giàu chất xơ từ rau, quả, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt cũng là một trong những yếu tố được quan tâm khi xây dựng chế độ ăn có lợi cho sức khỏe lâu dài.
Có thể ăn ổi nguyên quả thay vì chỉ uống nước ép để tận dụng lượng chất xơ có trong phần thịt quả. Tuy nhiên, người có hệ tiêu hóa nhạy cảm nên lựa chọn khẩu phần phù hợp.
Mướp đắng
Mướp đắng chứa vitamin C, chất xơ cùng nhiều hợp chất thực vật, bao gồm flavonoid và các hợp chất phenolic. Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đã ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và những tác động nhất định của các hợp chất trong mướp đắng đối với tế bào.
Tuy nhiên, đây là điểm cần phân biệt rõ: kết quả nghiên cứu trên tế bào hoặc động vật không thể được xem là bằng chứng cho thấy ăn mướp đắng có thể tiêu diệt tế bào ung thư ở người.
Mướp đắng vẫn có thể xuất hiện trong bữa ăn như một loại thực phẩm giàu chất xơ và hợp chất thực vật. Người đang sử dụng thuốc điều trị bệnh hoặc có tình trạng sức khỏe đặc biệt nên hỏi bác sĩ nếu muốn sử dụng mướp đắng với lượng lớn hoặc dưới dạng sản phẩm cô đặc.
Đậu rồng
Đậu rồng thường được sử dụng như một loại rau nhưng về mặt dinh dưỡng, đây là thực phẩm có nguồn gốc thực vật cung cấp chất xơ, vitamin C, vitamin A và nhiều hợp chất chống oxy hóa.
Việc thường xuyên bổ sung các loại rau, quả và đậu vào thực đơn giúp tăng sự đa dạng của nguồn chất xơ và vi chất. Đây mới là yếu tố đáng chú ý khi nói đến lợi ích sức khỏe lâu dài, thay vì kỳ vọng vào một thực phẩm riêng biệt.
Đậu rồng có thể luộc, hấp hoặc chế biến cùng các món ăn khác. Cách chế biến đơn giản thường giúp hạn chế lượng dầu, muối hoặc đường bổ sung.
Lựu
Lựu chứa nhiều polyphenol, trong đó có các hợp chất chống oxy hóa được nghiên cứu khá nhiều. Một số nghiên cứu ban đầu đã xem xét mối liên hệ giữa các hợp chất trong lựu với quá trình viêm và một số cơ chế liên quan đến ung thư.
Tuy nhiên, bằng chứng hiện có chưa đủ để coi lựu hoặc nước ép lựu là thực phẩm có khả năng phòng ngừa hay điều trị ung thư.
Nếu ăn lựu, nên ưu tiên quả nguyên hạt để bổ sung thêm chất xơ và chú ý khẩu phần. Nước ép lựu dù chứa nhiều hợp chất thực vật nhưng vẫn có đường tự nhiên và thường ít chất xơ hơn quả nguyên hạt.
Ăn trái cây thế nào để có lợi cho sức khỏe?
Điểm quan trọng không nằm ở việc tìm một loại quả được quảng cáo là “chống ung thư”, mà là xây dựng chế độ ăn đa dạng. Có thể luân phiên nhiều loại rau, quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein phù hợp thay vì tập trung quá nhiều vào một thực phẩm.
Trái cây nguyên quả thường là lựa chọn thuận lợi hơn nước ép nếu mục tiêu là bổ sung chất xơ. Đồng thời, nên hạn chế các sản phẩm trái cây có nhiều đường bổ sung và không nên dùng thực phẩm như một phương pháp thay thế cho khám, sàng lọc hoặc điều trị ung thư.
Ăn uống lành mạnh có thể góp phần giảm các yếu tố nguy cơ, nhưng không có loại quả nào bảo đảm ngăn ngừa ung thư. Đây là cách diễn đạt phù hợp hơn với bằng chứng khoa học và cũng tránh tạo kỳ vọng sai lệch cho người đọc.
