Suy giảm trí nhớ là tình trạng phổ biến khi tuổi tác tăng cao, nhưng không phải mọi biểu hiện hay quên đều chỉ đơn thuần do lão hóa. Hiểu đúng nguyên nhân, nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và duy trì lối sống khoa học có thể giúp làm chậm quá trình sa sút trí nhớ, đồng thời góp phần bảo vệ sức khỏe não bộ khi về già.
Suy giảm trí nhớ có phải là hệ quả tất yếu của tuổi tác?
Suy giảm trí nhớ thường xuất hiện rõ rệt sau tuổi 50 khi não bộ bước vào giai đoạn lão hóa tự nhiên. Tuy nhiên, theo bác sĩ thần kinh Keni Ravish Rajiv, Trưởng khoa Điều trị động kinh tại Bệnh viện Aster Whitefield (Ấn Độ), sự thay đổi theo tuổi tác không đồng nghĩa với việc mọi người đều sẽ suy giảm nhận thức nghiêm trọng.
Các chuyên gia cho rằng ngoài tuổi tác, nhiều yếu tố về sức khỏe và lối sống cũng ảnh hưởng đến tốc độ suy giảm trí nhớ. Điều đó đồng nghĩa với việc quá trình này hoàn toàn có thể được làm chậm nếu người cao tuổi chủ động chăm sóc sức khỏe não bộ từ sớm.
Suy giảm trí nhớ có thể xuất hiện rõ hơn khi tuổi tác tăng cao.
Vì sao suy giảm trí nhớ tiến triển nhanh hơn khi lớn tuổi?
Khi tuổi tác tăng cao, hoạt động và sự kết nối của các tế bào thần kinh dần suy giảm. Điều này ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tập trung và tốc độ xử lý thông tin của người cao tuổi.
Đồng thời, lượng máu nuôi não cũng giảm do mạch máu mất dần tính đàn hồi, khiến việc cung cấp oxy và dưỡng chất cho não kém hiệu quả. Đây cũng là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh, trong đó có Alzheimer và sa sút trí tuệ.
Các bệnh lý chuyển hóa như tăng huyết áp, đái tháo đường hay rối loạn mỡ máu cũng có thể gây tổn thương hệ mạch, từ đó tác động trực tiếp đến chức năng não. Ngoài ra, tình trạng viêm kéo dài, stress oxy hóa và rối loạn giấc ngủ đều góp phần thúc đẩy quá trình suy giảm trí nhớ diễn ra nhanh hơn.
Phân biệt suy giảm trí nhớ do lão hóa với sa sút trí tuệ
Theo BSCKII Nguyễn An Châu, Tổng Giám đốc Bệnh viện Quốc tế Minh Anh, suy giảm trí nhớ chỉ là một phần của quá trình lão hóa tự nhiên. Người cao tuổi có thể để quên đồ vật, bỏ lỡ cuộc hẹn hoặc quên một chi tiết nhỏ nhưng sau đó vẫn nhớ lại được. Họ vẫn duy trì khả năng tự chăm sóc bản thân, giao tiếp và xử lý các công việc hằng ngày như trước.
Ngược lại, nếu trí nhớ suy giảm khiến người bệnh quên hoàn toàn những việc vừa xảy ra, không thể nhớ lại hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt, đây có thể là dấu hiệu của sa sút trí tuệ. Tình trạng này thường tiến triển nặng dần, đi kèm với những thay đổi về hành vi, cảm xúc và tính cách của người bệnh.
Suy giảm trí nhớ do lão hóa thường chỉ là quên thoáng qua và vẫn có thể nhớ lại.
4 dấu hiệu sa sút trí nhớ cần được thăm khám sớm
Theo BSCKII Nguyễn An Châu, không phải mọi biểu hiện hay quên ở người cao tuổi đều bình thường. Nếu tình trạng trí nhớ suy giảm bắt đầu ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên được thăm khám sớm để đánh giá chức năng nhận thức. Dưới đây là 4 dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý:
- Thường xuyên quên và lặp lại cùng một câu hỏi: Người bệnh liên tục hỏi đi hỏi lại một nội dung trong thời gian ngắn hoặc nhanh chóng quên những sự việc vừa mới xảy ra.
- Khó thực hiện các công việc quen thuộc: Người bệnh gặp khó khăn trong việc nấu ăn theo công thức, thanh toán hóa đơn, quản lý chi tiêu hoặc xử lý những việc từng làm thành thạo.
- Mất định hướng về thời gian và không gian: Người bệnh không nhớ ngày tháng, không biết mình đang ở đâu hoặc bị lạc ngay tại những địa điểm vốn rất quen thuộc.
- Gặp trở ngại trong giao tiếp: Thường xuyên ngập ngừng khi nói, không nhớ từ phù hợp hoặc gọi sai tên những đồ vật quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày.
Ai có nguy cơ sa sút trí nhớ cao hơn?
Nguy cơ suy giảm trí nhớ tăng dần theo tuổi và trở nên rõ hơn sau 65 tuổi. Bên cạnh yếu tố lão hóa, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc rối loạn mỡ máu cũng có khả năng gặp các vấn đề về nhận thức cao hơn.
Theo bác sĩ Nguyễn An Châu, tiền sử gia đình có người mắc Alzheimer cũng làm tăng nguy cơ sa sút trí nhớ. Ngoài ra, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, ít rèn luyện trí não, trầm cảm kéo dài và hạn chế giao tiếp xã hội đều là những yếu tố có thể khiến trí nhớ suy giảm nhanh hơn.
Hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia và ít vận động có thể làm gia tăng nguy cơ sa sút trí nhớ.
Làm gì để làm chậm quá trình trí nhớ suy giảm?
Các chuyên gia cho rằng dù không thể ngăn chặn hoàn toàn quá trình lão hóa, người cao tuổi vẫn có thể chủ động làm chậm quá trình suy giảm trí nhớ bằng cách duy trì lối sống lành mạnh. Tập thể dục đều đặn giúp tăng lưu lượng máu lên não và hỗ trợ chức năng nhận thức.
Người cao tuổi cần xây dựng chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, các loại hạt cùng nguồn chất béo tốt như omega-3 có lợi cho não bộ. Những thực phẩm này góp phần giảm viêm và bảo vệ tế bào thần kinh trước quá trình lão hóa.
Ngoài ra, việc đọc sách, giải ô chữ, chơi cờ hoặc học thêm một kỹ năng mới sẽ giúp duy trì sự kết nối giữa các tế bào thần kinh. Người cao tuổi cũng nên thường xuyên giao tiếp với gia đình, bạn bè và tham gia hoạt động cộng đồng để giữ tinh thần minh mẫn.
Ngoài vận động và rèn luyện trí não, giấc ngủ chất lượng cùng khả năng kiểm soát căng thẳng cũng đóng vai trò quan trọng. Ngủ đủ giấc giúp não xử lý và lưu giữ thông tin hiệu quả hơn, từ đó góp phần hạn chế suy giảm trí nhớ theo thời gian.
