Sa sút trí tuệ là vấn đề sức khỏe ngày càng được quan tâm khi tuổi thọ trung bình tăng lên. Dù hiện chưa có cách điều trị dứt điểm nhiều dạng sa sút trí tuệ, việc duy trì lối sống lành mạnh, vận động thường xuyên, ngủ đủ và kiểm soát các yếu tố nguy cơ được xem là những cách quan trọng để bảo vệ sức khỏe não bộ.
Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí khoa học npj Dementia tiếp tục mang đến một gợi ý đáng chú ý: thói quen uống cà phê và trà ở mức vừa phải có thể liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn.
Uống 2 - 3 tách cà phê có thể giảm 18% nguy cơ
Các nhà khoa học tại Bệnh viện và Viện Nghiên cứu Chettinad, Học viện Nghiên cứu và Giáo dục Chettinad (Ấn Độ), phối hợp với Viện Nghiên cứu và Đổi mới Nexus (Nepal), đã tổng hợp dữ liệu của 8.715 người trong độ tuổi 60 - 85 từ Ngân hàng Dữ liệu Sinh học Anh (UK Biobank), cùng dữ liệu từ các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng và những phân tích gộp quy mô lớn.
Kết quả cho thấy việc tiêu thụ cà phê và trà ở mức vừa phải có mối liên hệ với nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn.
Cụ thể, những người uống khoảng 2 - 3 tách cà phê chứa caffeine mỗi ngày có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn 18% so với nhóm có mức tiêu thụ khác, theo thông tin được công bố về nghiên cứu.
Với trà, mức tiêu thụ khoảng 1 - 2 tách mỗi ngày có liên quan đến nguy cơ thấp hơn 14%. Đáng chú ý hơn, ở nhóm người dưới 75 tuổi, mức giảm nguy cơ được ghi nhận lên tới 35%.
Những phát hiện này phù hợp với một số nghiên cứu trước đó về mối liên hệ giữa cà phê và sức khỏe nhận thức. Một nghiên cứu CAIDE của Phần Lan kéo dài 19 năm cũng từng ghi nhận việc uống cà phê ở mức vừa phải trong tuổi trung niên có liên quan đến nguy cơ mất trí nhớ thấp hơn khi về già.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng mối liên hệ giữa việc uống cà phê và nguy cơ sa sút trí tuệ không đồng nghĩa cà phê có thể trực tiếp ngăn ngừa hoặc điều trị bệnh. Nguy cơ sa sút trí tuệ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như tuổi tác, di truyền, huyết áp, tiểu đường, cholesterol, hoạt động thể chất, giấc ngủ và sức khỏe tim mạch.
Caffeine và chất chống oxy hóa có thể đóng vai trò gì?
Một trong những thành phần được quan tâm nhiều nhất trong cà phê là caffeine. Chất này có tác dụng kích thích hệ thần kinh trung ương, giúp con người tỉnh táo và giảm cảm giác buồn ngủ trong thời gian nhất định.
Một số nghiên cứu cũng cho rằng caffeine có thể tác động đến những cơ chế liên quan đến quá trình thoái hóa thần kinh. Trong đó, khả năng ảnh hưởng đến sự tích tụ beta-amyloid - loại protein liên quan đến bệnh Alzheimer - là một hướng đang được các nhà khoa học quan tâm.
Bên cạnh caffeine, cà phê và trà còn chứa nhiều hợp chất có hoạt tính chống oxy hóa. Những chất này có thể góp phần hạn chế stress oxy hóa và phản ứng viêm - hai quá trình được cho là có liên quan đến quá trình lão hóa và tổn thương tế bào thần kinh.
Đáng chú ý, nghiên cứu mới nhấn mạnh tuổi trung niên có thể là giai đoạn quan trọng để hình thành những thói quen có lợi cho sức khỏe não bộ về lâu dài. Vì vậy, việc duy trì chế độ ăn uống cân bằng, vận động đều đặn và kiểm soát các bệnh mạn tính từ sớm vẫn rất quan trọng.
Dù vậy, không nên vì những kết quả này mà uống thật nhiều cà phê với kỳ vọng phòng ngừa sa sút trí tuệ. Caffeine quá mức có thể gây mất ngủ, bồn chồn, tim đập nhanh hoặc làm một số người nhạy cảm cảm thấy khó chịu.
Đặc biệt, người cao tuổi nên chú ý thời điểm uống. Uống cà phê quá muộn trong ngày có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, trong khi giấc ngủ chất lượng lại đóng vai trò quan trọng đối với trí nhớ và sức khỏe não bộ.
Do đó, nếu cơ thể dung nạp tốt caffeine, việc duy trì khoảng 2 - 3 tách cà phê mỗi ngày có thể là một phần của lối sống lành mạnh. Nhưng để bảo vệ não bộ lâu dài, điều quan trọng hơn vẫn là kết hợp nhiều thói quen tốt thay vì phụ thuộc vào một loại đồ uống.
