Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thuộc Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, ethanol – thành phần chính của rượu – là một trong những chất được cơ thể hấp thụ nhanh nhất. Ngay khi tiếp xúc với niêm mạc dạ dày, rượu đã bắt đầu thấm vào máu và chỉ sau vài phút có thể ảnh hưởng tới não và gan.
Do phân tử nhỏ và tan tốt trong nước, ethanol gần như không gặp trở ngại sinh học. Khoảng 20% lượng cồn được hấp thụ ở dạ dày, phần lớn còn lại đi xuống ruột non – nơi có diện tích hấp thụ rất lớn. Nếu dạ dày rỗng, nồng độ cồn trong máu sẽ tăng nhanh trong thời gian ngắn.
Các chuyên gia cho rằng, để hạn chế tác hại của rượu, cách hiệu quả nhất là làm chậm quá trình hấp thụ ngay từ đầu, mà yếu tố then chốt chính là tốc độ làm rỗng dạ dày. Một bữa ăn đầy đủ trước khi uống có thể tạo “lớp đệm” giúp giữ rượu lại lâu hơn trong dạ dày, từ đó giảm tốc độ tăng nồng độ cồn trong máu.
-
Chất béo và protein (như thịt, cá, trứng, sữa, phô mai) giúp kéo dài thời gian rượu lưu lại trong dạ dày.
-
Carbohydrate phức hợp (bánh mì, khoai, ngũ cốc nguyên cám) góp phần làm chậm quá trình hấp thụ cồn.
Tuy nhiên, những biện pháp này chỉ giúp giảm tốc độ say chứ không thể loại bỏ hoàn toàn tác hại của rượu.
Về chuyển hóa, khoảng 90% lượng cồn được xử lý tại gan. Ethanol được enzyme ADH chuyển thành acetaldehyde – một chất độc – rồi tiếp tục được enzyme ALDH2 chuyển hóa thành acetate ít độc hơn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), acetaldehyde là nguyên nhân gây đỏ mặt, tim đập nhanh và cảm giác mệt mỏi sau khi uống rượu.
Bác sĩ Hoàng cũng lưu ý rằng việc “uống khỏe” ở người dùng rượu lâu năm không phải là dấu hiệu tích cực. Khi đó, gan phải huy động thêm enzyme CYP2E1 để thích nghi, đồng thời tạo ra nhiều gốc tự do, làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào gan nghiêm trọng hơn.
Những sai lầm tai hại
Hiện nay, không có loại thuốc hay “mẹo” nào giúp máy đo nồng độ cồn cho kết quả âm tính chỉ sau vài phút. Các sản phẩm giải rượu trên thị trường chủ yếu bổ sung vitamin và dưỡng chất hỗ trợ gan, giúp giảm cảm giác mệt mỏi, chứ không thể làm giảm nồng độ cồn trong máu một cách tức thì.
Đáng lo ngại hơn, nhiều người có thói quen uống paracetamol để giảm đau đầu sau khi nhậu. Sự kết hợp giữa rượu và paracetamol có thể tạo ra chất độc NAPQI, làm tăng nguy cơ tổn thương gan nghiêm trọng, thậm chí suy gan cấp khi gan đã cạn kiệt glutathione do chuyển hóa cồn.
Ngoài ra, việc xông hơi hoặc vận động mạnh để ra nhiều mồ hôi cũng không giúp thải cồn đáng kể. Ngược lại, những cách này có thể khiến cơ thể mất nước, tụt huyết áp và tiềm ẩn rủi ro nguy hiểm cho sức khỏe.
Cách phục hồi cơ thể an toàn
Biện pháp an toàn và hiệu quả nhất vẫn là bù nước, bổ sung điện giải và cho gan đủ thời gian để xử lý cồn. Chuyên gia khuyến nghị:
-
Uống nước lọc, dung dịch điện giải; ăn cháo loãng, súp hoặc canh rau để cơ thể dễ hấp thu.
-
Có thể dùng chuối (giàu kali), gừng (giảm buồn nôn) hoặc mật ong (hỗ trợ chuyển hóa) với lượng vừa phải.
-
Uống có kiểm soát, vì gan người trưởng thành trung bình chỉ chuyển hóa được khoảng một đơn vị cồn mỗi giờ.
Để hạn chế rủi ro, nam giới không nên vượt quá hai đơn vị cồn mỗi ngày, nữ giới không quá một đơn vị và nên có ngày không uống rượu để gan hồi phục. Sau khi sử dụng rượu bia, tuyệt đối không lái xe, bơi lội hay vận hành máy móc.
Nếu người say xuất hiện các dấu hiệu như thở chậm, nôn liên tục, da lạnh, co giật hoặc lơ mơ, cần gọi cấp cứu ngay. Ngộ độc rượu là tình trạng nguy hiểm, không thể chủ quan. Quan trọng nhất vẫn là uống có trách nhiệm và biết dừng đúng lúc để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
