Giấc ngủ là khoảng thời gian cơ thể và não bộ phục hồi sau một ngày hoạt động. Trong trạng thái ngủ bình thường, nhịp tim, huyết áp và nhịp thở có xu hướng giảm để cơ thể nghỉ ngơi. Tuy nhiên, mất ngủ hoặc giấc ngủ bị gián đoạn liên tục có thể làm quá trình phục hồi này không diễn ra trọn vẹn.
Stress và mất ngủ có thể tạo thành vòng xoắn bất lợi
Căng thẳng trong thời gian ngắn là phản ứng bình thường giúp con người thích nghi với áp lực. Tuy nhiên, stress kéo dài, lo lắng quá mức hoặc liên tục suy nghĩ về công việc, cuộc sống có thể khiến não bộ khó chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi, từ đó gây khó ngủ, ngủ chập chờn hoặc thức giấc nhiều lần.
Không chỉ stress gây mất ngủ, chiều ngược lại cũng đáng lưu ý. Một đêm ngủ kém có thể khiến cơ thể uể oải, giảm tập trung, dễ cáu gắt và khó ứng phó với áp lực. Nếu kéo dài, hai tình trạng này có thể hình thành vòng xoắn: căng thẳng dẫn đến mất ngủ, mất ngủ gây mệt mỏi, từ đó làm khả năng thích ứng với stress suy giảm.
Ngoài yếu tố tâm lý, mất ngủ còn có thể liên quan đến lão hóa, bệnh lý mạn tính gây đau, rối loạn thần kinh, làm việc ca đêm, môi trường nhiều tiếng ồn hoặc thói quen thức khuya. Ở người trẻ, việc thường xuyên đi ngủ vào 00:00 hoặc 01:00 giờ sáng cũng có thể làm xáo trộn nhịp ngủ - thức.
Căng thẳng có thể khiến chất lượng giấc ngủ suy giảm và mất ngủ có thể làm tăng stress.
Mất ngủ kéo dài liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch
Bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, ung thư và bệnh hô hấp mạn tính chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố. Trong đó có những yếu tố lối sống, môi trường, di truyền và các rối loạn chuyển hóa.
Giấc ngủ ngày càng được xem là một phần quan trọng của sức khỏe tim mạch. Không chỉ số giờ ngủ, chất lượng và tính đều đặn của giấc ngủ cũng đóng vai trò đáng kể. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyến nghị người trưởng thành ngủ trung bình 7 - 9 giờ mỗi đêm.
Ngoài ra, người bị mất ngủ hoặc ngủ ít có nguy cơ gặp các vấn đề như tăng huyết áp và đái tháo đường type 2 cao hơn nhóm có giấc ngủ bình thường. Stress kéo dài cũng có liên quan đến những yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, béo phì và rối loạn chuyển hóa thông qua ảnh hưởng lên hệ thần kinh, nội tiết, phản ứng viêm, cơ chế điều hòa huyết áp.
Mất ngủ không phải là nguyên nhân duy nhất gây bệnh. Tuy nhiên, những kết quả nghiên cứu cho thấy việc chăm sóc giấc ngủ cần được xem là một phần của chiến lược bảo vệ sức khỏe lâu dài, bên cạnh ăn uống hợp lý, vận động, kiểm soát cân nặng và hạn chế rượu bia.
Ngáy to, ngưng thở khi ngủ có sao không?
Không phải mọi trường hợp mất ngủ đều bắt nguồn từ căng thẳng hoặc thói quen sinh hoạt. Một số người ngủ đủ thời gian nhưng vẫn mệt mỏi sau khi thức dậy do giấc ngủ bị gián đoạn bởi những dấu hiệu bất thường trong hô hấp mà bản thân không nhận biết.
Ngáy to kéo dài, đặc biệt đi kèm những biểu hiện sau, có thể là dấu hiệu cần được kiểm tra:
- Ngưng thở từng lúc trong khi ngủ.
- Thở hổn hển hoặc có cảm giác nghẹt thở về đêm.
- Thường xuyên tỉnh giấc, ngủ không sâu.
- Buồn ngủ quá mức vào ban ngày dù đã ngủ đủ thời gian.
- Thức dậy vẫn mệt mỏi, khó tập trung.
Ngáy to, ngưng thở khi ngủ và thường xuyên tỉnh giấc có thể là dấu hiệu của rối loạn hô hấp.
Ngưng thở khi ngủ xảy ra khi đường thở bị tắc nghẽn từng thời điểm, làm luồng khí giảm hoặc ngừng trong một khoảng thời gian. Tình trạng này có thể lặp lại nhiều lần mỗi giờ, khiến nồng độ oxy trong máu dao động. Mỗi lần hô hấp bị gián đoạn, cơ thể phải kích hoạt phản ứng khôi phục nhịp thở, kéo theo biến động nhịp tim và huyết áp.
Nếu kéo dài, những thay đổi này có thể tác động bất lợi đến hệ thống mạch máu và góp phần làm tăng nguy cơ đột quỵ. Đặc biệt, những người đồng thời mắc bệnh tăng huyết áp, béo phì, tiểu đường hoặc rối loạn mỡ máu có nguy cơ cao hơn.
Khi nào người mất ngủ nên đi khám?
Người bị mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt, công việc hoặc chất lượng cuộc sống nên được nhân viên y tế đánh giá để tìm nguyên nhân. Việc thăm khám càng cần thiết nếu mất ngủ đi kèm lo âu, trầm cảm, đau kéo dài, ngáy to, nghẹt thở về đêm hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày.
Tùy biểu hiện, bác sĩ có thể chỉ định đo đa ký giấc ngủ để theo dõi hoạt động não, nhịp tim, nhịp thở, nồng độ oxy trong máu, tiếng ngáy và cử động cơ thể trong suốt quá trình ngủ. Phương pháp này giúp phát hiện ngưng thở khi ngủ hoặc những rối loạn giấc ngủ khác, đồng thời đánh giá mức độ bệnh.
Khi tình trạng mất ngủ ảnh hưởng đến tâm lý và nhịp sinh hoạt thường nhật, bạn nên đến bệnh viện uy tín thăm khám.
Không tự ý dùng thuốc ngủ để xử lý mất ngủ
Một sai lầm thường gặp ở người mất ngủ kéo dài là tự mua thuốc gây buồn ngủ hoặc tự tăng liều khi thuốc không còn hiệu quả như trước. Tuy nhiên, các nhóm thuốc có cơ chế tác dụng và tác dụng phụ khác nhau, không nên sử dụng tùy tiện.
Một số thuốc kháng histamine thế hệ cũ có thể gây buồn ngủ nhưng đi kèm nhiều tác dụng không mong muốn. Các thuốc an thần, gây ngủ như benzodiazepine và một số thuốc nhóm Z nếu dùng không đúng chỉ định hoặc kéo dài có thể dẫn đến dung nạp, lệ thuộc thuốc hay các tác dụng phụ khác.
Thuốc chống trầm cảm cũng chỉ được sử dụng trong những trường hợp phù hợp với chẩn đoán cụ thể, chẳng hạn mất ngủ liên quan đến trầm cảm hoặc rối loạn lo âu. Điều quan trọng trong điều trị mất ngủ là xác định nguyên nhân thay vì chỉ tìm cách tạo cảm giác buồn ngủ.
Để cải thiện giấc ngủ, mỗi người nên duy trì giờ đi ngủ và thức dậy tương đối ổn định, hạn chế điện thoại, thiết bị điện tử trước giờ ngủ. Đồng thời, bạn cần giữ phòng ngủ yên tĩnh, thoáng mát, tránh cà phê, rượu bia và không ăn quá no vào buổi tối. Khi mất ngủ kéo dài hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường, bạn nên thăm khám đúng chuyên khoa.
