Tình hình ung thư dạ dày hiện nay
Ung thư dạ dày là một trong những loại ung thư có tỷ lệ tử vong cao tại Việt Nam cũng như trên toàn cầu. Theo báo cáo, năm 2020, thế giới ghi nhận khoảng 1 triệu ca mắc mới và hơn 750.000 ca tử vong do ung thư dạ dày, xếp thứ 5 về tỷ lệ mắc và nằm trong nhóm cao về tử vong. Tại Việt Nam, căn bệnh này đứng thứ 4 về số ca mắc và thứ 3 về tỷ lệ tử vong.
Theo các chuyên gia, điểm nguy hiểm lớn nhất của ung thư dạ dày là giai đoạn đầu diễn tiến âm thầm, gần như không có triệu chứng rõ ràng. Ở giai đoạn sớm, các tổn thương ác tính vẫn còn khu trú tại lớp niêm mạc hoặc dưới niêm mạc, chưa xâm lấn sâu và chưa di căn ra các cơ quan khác. Đây là giai đoạn có tiên lượng điều trị khả quan, thậm chí một số trường hợp có thể can thiệp qua nội soi dạ dày, giúp bảo tồn cơ quan và duy trì chất lượng sống.
Tuy nhiên, vấn đề là giai đoạn sớm thường rất khó nhận biết. Người bệnh có thể chỉ cảm thấy đầy bụng nhẹ, khó tiêu, ợ hơi, nóng rát vùng thượng vị, ăn nhanh no hoặc mệt mỏi thoáng qua. Những biểu hiện này dễ bị nhầm lẫn với viêm dạ dày hoặc rối loạn tiêu hóa thông thường, khiến nhiều người tự mua thuốc điều trị, thấy đỡ là không đi khám, theo BS Long. Khi các triệu chứng trở nên nghiêm trọng như sụt cân nhanh, thiếu máu, đau kéo dài, đi ngoài phân đen hay nôn ra máu, ung thư thường đã tiến triển sang giai đoạn muộn, lúc này việc điều trị phức tạp hơn nhiều và tiên lượng xấu hơn.
Nhóm đối tượng nguy cơ
Ung thư dạ dày phổ biến ở nam giới hơn nữ giới với tỷ lệ khoảng 2:1, thường gặp ở độ tuổi từ 60 đến 80. Tuy nhiên, hiện nay căn bệnh này cũng xuất hiện ở người trẻ hơn, đặc biệt khi lối sống thay đổi. Nội soi tiêu hóa được đánh giá là phương pháp hiệu quả nhất để phát hiện tổn thương tiền ung thư và ung thư giai đoạn sớm, giúp tăng khả năng điều trị thành công và giảm gánh nặng tâm lý, kinh tế cho người bệnh.
Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc ung thư dạ dày thuộc nhóm trung bình cao trong khu vực Đông Nam Á. Ngoài yếu tố vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) – tác nhân được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm gây ung thư loại 1, chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt đóng vai trò quan trọng. HP gây viêm dạ dày mạn tính kéo dài, theo thời gian dẫn tới teo niêm mạc, dị sản ruột, loạn sản và cuối cùng có thể phát triển thành ung thư biểu mô tuyến. Tuy nhiên, không phải ai nhiễm HP cũng bị ung thư; nguy cơ tăng cao khi kết hợp với các thói quen ăn uống không lành mạnh.
Chế độ ăn nhiều muối, thực phẩm lên men, xông khói, thịt cá muối, dưa muối hay các thực phẩm chứa nitrit và nitrosamine đều liên quan đến nguy cơ ung thư dạ dày. Trong khi đó, chế độ ăn thiếu rau xanh và trái cây tươi cũng làm giảm khả năng bảo vệ niêm mạc dạ dày do thiếu chất chống oxy hóa, vitamin và chất xơ. Hút thuốc lá và uống rượu bia thường xuyên cũng là những yếu tố nguy cơ độc lập, làm tăng khả năng mắc bệnh từ 30% đến 50%. Béo phì, hội chứng chuyển hóa và trào ngược dạ dày – thực quản cũng liên quan nhiều đến ung thư vùng tâm vị.
Theo ThS.BS Nguyễn Thế Phương, những thói quen tưởng chừng bình thường như ăn mặn lâu năm, dùng đồ muối chua, thực phẩm nướng cháy cạnh, hút thuốc và uống rượu bia lâu dài có thể kết hợp với HP hoặc viêm dạ dày mạn tính để làm tăng nguy cơ ung thư đáng kể.
Lời khuyên của chuyên gia
May mắn là ung thư dạ dày có thể phòng ngừa. Việc nhận diện nhóm nguy cơ và tầm soát định kỳ là chìa khóa. Những người có tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày, người có viêm teo niêm mạc dạ dày mạn tính, dị sản ruột, loạn sản, polyp tuyến hoặc đã từng phẫu thuật cắt dạ dày do bệnh lành tính nên theo dõi định kỳ.
Ngoài ra, thay đổi thói quen ăn uống, tăng cường rau xanh, trái cây, hạn chế thực phẩm muối, đồ nướng cháy, không hút thuốc và hạn chế rượu bia là những biện pháp thực tiễn giúp giảm nguy cơ. Người trên 40 tuổi, đặc biệt khi có các triệu chứng kéo dài như đau thượng vị nhiều tuần, đầy bụng, ăn nhanh no hoặc sụt cân, cần chủ động đi khám và nội soi định kỳ để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.
