Ngủ là khoảng thời gian cơ thể nghỉ ngơi và phục hồi, nhưng với người mắc hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA), quá trình này có thể liên tục bị gián đoạn mà bản thân người bệnh không nhận ra.
Theo thông tin được chia sẻ tại một buổi tập huấn về y học giấc ngủ tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, OSA đang là vấn đề sức khỏe đáng quan tâm trên toàn cầu. Ước tính có gần 1 tỷ người trên 30 tuổi trên thế giới đang sống chung với hội chứng này.
Tại Việt Nam, nghiên cứu dịch tễ học đa trung tâm EPSASIE cho thấy khoảng 8,5% người trưởng thành mắc OSA. Nếu tính trên nhóm dân số trên 30 tuổi, số người mắc được ước tính hơn 4 triệu người, trong đó hơn 2,3 triệu trường hợp ở mức độ trung bình đến nặng.
Ngưng thở khi ngủ không chỉ là chuyện ngáy
OSA xảy ra khi đường hô hấp phía trên, đặc biệt ở vùng hầu họng, bị xẹp một phần hoặc hoàn toàn trong lúc ngủ. Dòng khí đi vào phổi vì thế bị giảm hoặc ngừng lại trong một khoảng thời gian, sau đó lặp lại nhiều lần trong đêm.
Mỗi lần đường thở bị tắc, lượng oxy trong máu có thể giảm. Cơ thể phải liên tục phản ứng để khôi phục nhịp thở, khiến giấc ngủ bị gián đoạn và hệ thần kinh giao cảm hoạt động nhiều hơn.
Điều đáng lo là người mắc bệnh thường không tự nhận biết đầy đủ tình trạng của mình. Họ có thể chỉ nghĩ rằng mình ngủ không ngon, hay ngáy hoặc thường xuyên mệt mỏi vào buổi sáng.
Một số biểu hiện thường gặp gồm ngáy lớn, có những khoảng ngừng thở khi ngủ, thở hổn hển hoặc khịt khịt sau những lần ngưng thở, ngủ không sâu giấc và buồn ngủ vào ban ngày.
Tuy nhiên, biểu hiện ở mỗi người không giống nhau. Đặc biệt, ở người cao tuổi, tình trạng ngáy hoặc buồn ngủ ban ngày đôi khi không rõ ràng, khiến bệnh dễ bị bỏ qua.
Nếu kéo dài, OSA có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan. Tình trạng thiếu oxy lặp đi lặp lại và giấc ngủ bị gián đoạn có liên quan đến những bất lợi đối với hệ tim mạch, thần kinh, chuyển hóa và nội tiết.
Nguy cơ càng đáng lưu ý ở những người đồng thời có các bệnh mạn tính. Vì vậy, việc phát hiện sớm và đánh giá đúng mức độ bệnh có ý nghĩa quan trọng trong quá trình điều trị.
Trẻ em cũng có thể mắc hội chứng này
OSA không chỉ xuất hiện ở người trưởng thành. Theo thông tin được chia sẻ tại buổi tập huấn, trẻ em cũng có thể gặp tình trạng này với tỷ lệ được ghi nhận khoảng 0,4–9,5%.
Ở trẻ, các dấu hiệu đôi khi khác với người lớn. Ngoài ngáy khi ngủ, trẻ có thể ngủ không yên, thở bằng miệng, có những khoảng ngừng thở hoặc gặp vấn đề về hành vi, khả năng tập trung và học tập vào ban ngày.
Do đó, phụ huynh không nên xem việc trẻ ngáy thường xuyên là một đặc điểm bình thường, đặc biệt khi đi kèm với những dấu hiệu bất thường khác trong giấc ngủ.
Việc chẩn đoán OSA cần dựa trên đánh giá chuyên môn thay vì chỉ dựa vào tiếng ngáy. Tùy trường hợp, người bệnh có thể được khai thác triệu chứng, đánh giá các bệnh lý đi kèm và thực hiện những phương pháp kiểm tra giấc ngủ phù hợp.
Điều trị cũng cần được lựa chọn dựa trên từng người. Tuổi tác, mức độ OSA, tình trạng đường thở và các bệnh lý tim mạch, chuyển hóa, hô hấp, tai mũi họng hoặc rối loạn giấc ngủ đi kèm đều có thể ảnh hưởng đến phương án xử trí.
Chủ động cải thiện giấc ngủ mỗi ngày
Bên cạnh việc thăm khám khi có dấu hiệu nghi ngờ, duy trì thói quen ngủ khoa học cũng đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe giấc ngủ.
Trước hết, nên cố gắng đi ngủ và thức dậy vào thời gian tương đối ổn định mỗi ngày, kể cả cuối tuần. Nếu ngủ trưa, không nên kéo dài quá lâu hoặc ngủ quá muộn vì có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ ban đêm.
Một giờ trước khi đi ngủ, nên hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính và các thiết bị điện tử. Thay vào đó, có thể đọc sách, nghe nhạc nhẹ, tắm nước ấm hoặc thực hiện các bài tập thư giãn để cơ thể chuyển dần sang trạng thái nghỉ ngơi.
Phòng ngủ nên tối, yên tĩnh, thoáng mát và có nhiệt độ phù hợp. Nệm, gối cũng cần tạo cảm giác thoải mái, giúp cơ thể được nâng đỡ tốt.
Ngoài ra, nên hạn chế caffeine vào buổi chiều tối, tránh uống rượu bia trước khi ngủ và không ăn quá no sát giờ đi ngủ. Tập thể dục thường xuyên vào ban ngày cũng giúp duy trì sức khỏe tổng thể và hỗ trợ giấc ngủ.
Quan trọng nhất, ngáy to kéo dài, có người nhận thấy mình ngừng thở khi ngủ, thường xuyên thức giấc vì nghẹt thở hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày là những dấu hiệu không nên chủ quan.
Không phải mọi trường hợp ngáy đều là OSA, nhưng khi những biểu hiện này xuất hiện thường xuyên, đặc biệt ở người có bệnh lý mạn tính hoặc các yếu tố nguy cơ, nên đi khám để được đánh giá phù hợp. Việc nhận diện sớm hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ có thể giúp người bệnh có hướng can thiệp đúng, thay vì âm thầm chịu đựng một giấc ngủ không thực sự phục hồi.
