Rau muống: Loại rau có khả năng hấp thu kim loại nặng mạnh
Rau muống là một trong những loại rau ăn lá phổ biến nhất tại Việt Nam. Nhờ sinh trưởng nhanh và bộ rễ phát triển mạnh, loại rau này có khả năng hấp thu các chất từ môi trường rất hiệu quả.
Nhiều nghiên cứu cho thấy rau muống có thể tích lũy cadimi (Cd), chì (Pb) và kẽm (Zn) với mức độ khác nhau khi được trồng trên đất hoặc tưới bằng nguồn nước bị ô nhiễm. Một số nghiên cứu so sánh giữa nhiều loại rau còn ghi nhận rau muống nằm trong nhóm có khả năng chuyển kim loại nặng từ đất lên phần thân, lá khá cao.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rau muống bán trên thị trường đều chứa kim loại nặng vượt ngưỡng an toàn. Nguy cơ chủ yếu xuất hiện khi rau được trồng gần khu công nghiệp, bãi rác, khu khai thác khoáng sản hoặc sử dụng nguồn nước ô nhiễm để tưới.
Rau dền dễ tích lũy chì và cadimi nếu môi trường trồng bị ô nhiễm
Rau dền cũng là loại rau được nhiều nghiên cứu đưa vào nhóm có khả năng hấp thu kim loại nặng đáng chú ý.
Một số khảo sát cho thấy lượng chì tích lũy trong lá rau dền có thể cao hơn nhiều loại rau ăn lá khác khi cùng được trồng trong điều kiện đất nhiễm kim loại. Khả năng vận chuyển chì từ rễ lên thân và lá của rau dền cũng được đánh giá khá cao.
Dù vậy, đây chỉ là khả năng sinh học của cây trong môi trường có ô nhiễm. Nếu được trồng tại vùng sản xuất an toàn, đất và nguồn nước đạt tiêu chuẩn thì rau dền vẫn là nguồn thực phẩm giàu chất xơ, vitamin A, vitamin C, folate và nhiều khoáng chất có lợi.
Các loại rau cải cũng nằm trong nhóm cần kiểm soát nguồn gốc
Nhóm rau cải như cải xanh, cải thìa, cải ngọt... cũng được ghi nhận có khả năng hấp thu cadimi tương đối cao trong một số nghiên cứu.
Đặc biệt, cải thìa được đánh giá là một trong những loại rau có khả năng vận chuyển kim loại nặng từ đất lên phần ăn được khá hiệu quả nếu môi trường canh tác bị ô nhiễm.
Điều đáng lưu ý là khả năng hấp thu của cây không đồng nghĩa với việc người tiêu dùng sẽ hấp thu lượng kim loại nặng nguy hiểm khi ăn rau. Chất lượng đất, nguồn nước, giống cây và quy trình sản xuất mới là yếu tố quyết định.
WHO cảnh báo gì về kim loại nặng trong thực phẩm?
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cadimi là kim loại nặng có thể gây ảnh hưởng đến thận, hệ xương và đường hô hấp nếu tích lũy trong cơ thể trong thời gian dài. Chất này cũng được xếp vào nhóm có khả năng gây ung thư ở người.
Cadimi có thể đi vào thực phẩm thông qua quá trình cây trồng hấp thu từ đất. Rau ăn lá là một trong những nhóm thực phẩm được các cơ quan an toàn thực phẩm quốc tế theo dõi do có khả năng tích lũy chất này cao hơn một số nhóm rau khác nếu điều kiện canh tác không đảm bảo.
Bên cạnh cadimi, chì cũng là kim loại nặng được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm giảm nguy cơ phơi nhiễm cho người tiêu dùng.
Làm thế nào để giảm nguy cơ?
Các chuyên gia cho rằng người tiêu dùng không nên vì thông tin này mà loại bỏ rau muống, rau dền hay rau cải khỏi thực đơn. Đây đều là những loại rau giàu dinh dưỡng và mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe khi được sản xuất an toàn.
Để giảm nguy cơ tiếp xúc với kim loại nặng, nên:
- Ưu tiên mua rau có nguồn gốc rõ ràng, từ các cơ sở sản xuất đạt tiêu chuẩn.
- Hạn chế sử dụng rau không rõ nơi trồng hoặc được bán tại khu vực có nguy cơ ô nhiễm.
- Rửa kỹ rau dưới vòi nước sạch trước khi chế biến để loại bỏ đất, bụi và các chất bám trên bề mặt.
- Ăn đa dạng nhiều loại rau thay vì chỉ sử dụng một loại trong thời gian dài.
Điều quan trọng cần nhớ là kim loại nặng không tự có trong rau. Mức độ tích lũy phụ thuộc chủ yếu vào môi trường canh tác, đặc biệt là chất lượng đất và nguồn nước tưới. Vì vậy, việc kiểm soát quy trình sản xuất ngay từ đầu vẫn là giải pháp hiệu quả nhất để bảo đảm an toàn thực phẩm.
