Gan nhiễm mỡ bắt nguồn từ rối loạn chuyển hóa
Gan nhiễm mỡ không do rượu là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong tế bào gan, vượt ngưỡng an toàn và kéo dài theo thời gian. Căn nguyên sâu xa của bệnh thường liên quan đến kháng insulin – khi cơ thể giảm khả năng sử dụng đường hiệu quả. Lượng đường dư thừa không được chuyển hóa sẽ chuyển thành mỡ và tích trữ tại gan.
Tình trạng này diễn ra âm thầm. Nhiều người chỉ phát hiện khi khám sức khỏe định kỳ hoặc khi men gan tăng cao. Nếu không kiểm soát, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan, thậm chí làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch.
Theo Tiến sĩ Saurabh Sethi (Đại học Harvard), hướng điều trị nền tảng vẫn là giảm cân và cải thiện chuyển hóa. Mục tiêu an toàn là giảm khoảng 0,5–1 kg mỗi tuần, hướng đến tổng mức giảm tối thiểu 10% trọng lượng cơ thể. Đây được xem là ngưỡng giúp gan bắt đầu “giải phóng” lượng mỡ tích tụ. Song song đó, việc kiêng rượu bia là yêu cầu bắt buộc để tránh làm gan chịu thêm gánh nặng.
Điều đáng chú ý là bệnh không chỉ xuất hiện ở người thừa cân rõ rệt. Những người có vòng eo lớn, ít vận động, thường xuyên dùng thực phẩm tinh chế cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao.
Cà phê và chế độ ăn ưu tiên thực vật: Hai trụ cột quan trọng
Một trong những điểm được nhấn mạnh là vai trò của cà phê. Nhiều nghiên cứu ghi nhận người uống cà phê điều độ có nguy cơ gan nhiễm mỡ thấp hơn và mức độ tổn thương gan cũng nhẹ hơn. Tiến sĩ Sethi khuyến nghị mỗi ngày nên dùng 1–2 ly, đồng thời tránh uống quá muộn để không ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Cơ chế bảo vệ gan của cà phê được cho là liên quan đến các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên, giúp giảm viêm và hạn chế quá trình xơ hóa. Tuy nhiên, cà phê chỉ phát huy lợi ích khi không kèm theo đường, siro hoặc kem béo.
Bên cạnh đó, chế độ ăn đóng vai trò quyết định. Thực phẩm giàu chất béo bão hòa và carbohydrate tinh chế – như bánh ngọt, nước ngọt, đồ chiên rán – có liên hệ chặt chẽ với sự gia tăng mỡ gan. Khi lượng đường hấp thu vượt quá nhu cầu, gan buộc phải chuyển hóa phần dư thành triglyceride và lưu trữ tại chỗ.
Ngược lại, thực đơn ưu tiên thực vật giúp cải thiện độ nhạy insulin và giảm gánh nặng chuyển hóa. Rau xanh, đậu, ngũ cốc nguyên hạt cung cấp chất xơ dồi dào, giúp kiểm soát đường huyết và hạn chế tích mỡ nội tạng.
Vitamin E – chất chống oxy hóa mạnh – có nhiều trong hạt, ngũ cốc và rau lá xanh, hỗ trợ giảm viêm và bảo vệ tế bào gan khỏi tổn thương. Song song đó, tình trạng thiếu vitamin D cũng được ghi nhận phổ biến ở người gan nhiễm mỡ. Bổ sung từ cá béo, nấm hoặc phơi nắng hợp lý có thể góp phần cải thiện chức năng gan.
Điểm cốt lõi không nằm ở việc loại bỏ hoàn toàn thực phẩm động vật, mà là chuyển trọng tâm sang nguồn đạm lành mạnh như đậu phụ, đậu nành, các loại hạt và cá.
Vì sao chế độ Địa Trung Hải được đánh giá cao?
Trong các mô hình dinh dưỡng hiện nay, chế độ ăn Địa Trung Hải thường được xem là phù hợp với người gan nhiễm mỡ. Mô hình này chú trọng rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, dầu ô liu, cá và các loại hạt; đồng thời hạn chế thịt đỏ, đường và thực phẩm siêu chế biến.
Hàm lượng chất xơ và chất chống oxy hóa cao giúp giảm stress oxy hóa – yếu tố góp phần thúc đẩy viêm và xơ hóa gan. Ngoài ra, chế độ này còn cải thiện các chỉ số chuyển hóa như đường huyết và mỡ máu, từ đó tác động gián tiếp đến quá trình tích mỡ trong gan.
Trong khi đó, một số chế độ ăn kiêng cực đoan như Keto vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều về tác động lâu dài đối với gan. Việc nạp lượng lớn chất béo, đặc biệt nếu không được kiểm soát nguồn chất béo, có thể không phù hợp với người đang có tổn thương gan.
Thay vì tìm kiếm giải pháp ngắn hạn, xu hướng được khuyến khích là xây dựng lối sống bền vững: ăn đa dạng, ưu tiên thực phẩm tự nhiên, duy trì vận động đều đặn và ngủ đủ giấc. Gan có khả năng tự phục hồi đáng kể nếu được giảm tải đúng cách.
Kết bài
Gan nhiễm mỡ không còn là căn bệnh của riêng người trung niên hay người uống rượu bia nhiều. Trong bối cảnh lối sống hiện đại ít vận động và chế độ ăn dư thừa năng lượng, nguy cơ ngày càng lan rộng.
Thông điệp từ chuyên gia Đại học Harvard cho thấy chìa khóa không nằm ở thuốc, mà ở những thay đổi tưởng chừng đơn giản: giảm cân hợp lý, hạn chế tinh bột tinh chế, tăng thực phẩm nguồn gốc thực vật và duy trì thói quen uống cà phê điều độ. Khi được điều chỉnh đúng hướng và kiên trì thực hiện, lá gan hoàn toàn có thể phục hồi và hoạt động khỏe mạnh trở lại.
