Khi học sinh được giao nhiệm vụ theo dõi bạn bè
Ở không ít trường học, Sao đỏ là hình ảnh quen thuộc trong các hoạt động duy trì nề nếp. Học sinh được phân công có thể đứng tại cổng trường, hành lang hoặc khu vực quy định để ghi nhận những trường hợp đi học muộn, mặc sai đồng phục, không thực hiện đúng nội quy đầu giờ...
Cách làm này thường hướng đến mục tiêu giúp học sinh hình thành tinh thần trách nhiệm, ý thức tập thể và khả năng tự quản. Khi được giao một nhiệm vụ cụ thể, các em cũng có cơ hội rèn luyện tính kỷ luật và sự chủ động.
Tuy nhiên, một vấn đề được đặt ra là ranh giới giữa tự quản và giám sát bạn bè. Khi một học sinh phải quan sát, ghi lỗi học sinh khác, mối quan hệ giữa các em có thể thay đổi. Đây là lý do một số phụ huynh cho rằng nhà trường nên xem xét lại cách tổ chức hoạt động này.
Tự quản không đồng nghĩa với quản lý người khác
Nếu mục tiêu là giáo dục tính tự giác, học sinh không nhất thiết phải được đặt vào vị trí theo dõi bạn bè.
Tự quản có thể bắt đầu từ những việc rất gần gũi: tự chuẩn bị sách vở, đi học đúng giờ, giữ vệ sinh lớp học, hoàn thành nhiệm vụ được giao hoặc cùng các bạn xây dựng quy ước chung.
Những hoạt động như trực nhật, chăm sóc lớp học, tổ chức sinh hoạt tập thể hay cùng chịu trách nhiệm về một công việc chung cũng có thể giúp trẻ hiểu thế nào là trách nhiệm.
Điểm quan trọng là học sinh cần hiểu vì sao phải tuân thủ nội quy, thay vì chỉ cố gắng không mắc lỗi vì lo bị bạn bè phát hiện và ghi tên.
Khi quyền giám sát có thể tạo ra áp lực
Việc giao nhiệm vụ cho học sinh không đồng nghĩa với việc các em chắc chắn sẽ sử dụng quyền đó không phù hợp. Tuy nhiên, trẻ em vẫn đang trong quá trình phát triển kỹ năng giao tiếp và xử lý mâu thuẫn.
Một lỗi được ghi nhận thiếu chính xác, một tình huống chưa được hiểu đầy đủ hoặc đơn giản là sự bất đồng giữa hai học sinh đều có thể dẫn đến tranh cãi.
Đặc biệt, nếu việc ghi lỗi ảnh hưởng đến thi đua của cá nhân hoặc tập thể, nhiệm vụ tưởng như đơn giản này có thể khiến một số em cảm thấy áp lực.
Ở chiều ngược lại, cũng cần nhìn nhận rằng nhiều học sinh tham gia Sao đỏ có thể thực hiện nhiệm vụ nghiêm túc, có trách nhiệm và không hề xem mình ở vị trí cao hơn các bạn. Vì vậy, vấn đề không nhất thiết nằm ở bản thân học sinh được phân công mà ở cách nhà trường thiết kế, hướng dẫn và giám sát hoạt động.
Kỷ luật vẫn cần, nhưng ai nên chịu trách nhiệm?
Tranh luận về Sao đỏ không đồng nghĩa với việc phủ nhận vai trò của kỷ luật trong trường học.
Giờ giấc, đồng phục, vệ sinh, tác phong và những quy định chung vẫn cần được duy trì để tạo môi trường học tập ổn định. Học sinh vi phạm cũng cần được nhắc nhở và hướng dẫn điều chỉnh hành vi.
Câu hỏi nằm ở chỗ: ai nên đảm nhận nhiệm vụ kiểm tra và xử lý những vi phạm đó?
Nếu đây là công việc mang tính quản lý, giáo viên, giám thị hoặc người được nhà trường phân công có thể đảm nhận. Trong khi đó, học sinh có thể được tham gia vào những hoạt động mang tính hỗ trợ, xây dựng tập thể và rèn luyện trách nhiệm.
Cách phân chia này giúp duy trì kỷ luật mà vẫn hạn chế việc đặt một học sinh vào vị trí có quyền ghi nhận lỗi của một học sinh khác.
Có thể thay đổi Sao đỏ thay vì xóa bỏ hoàn toàn
Sao đỏ không nhất thiết chỉ có hai lựa chọn là giữ nguyên hoặc bỏ hoàn toàn.
Nhà trường có thể cân nhắc những hình thức khác, chẳng hạn giao cho học sinh hỗ trợ tổ chức hoạt động tập thể, nhắc nhở vệ sinh lớp học, phối hợp xây dựng nội quy hoặc tham gia các chương trình thúc đẩy văn hóa ứng xử.
Những nhiệm vụ này vẫn tạo cơ hội để trẻ rèn tính trách nhiệm nhưng giảm tính chất “kiểm tra – ghi lỗi”.
Một phương pháp giáo dục tồn tại lâu năm không nhất thiết phải được giữ nguyên mãi mãi. Khi mục tiêu giáo dục thay đổi, cách thực hiện cũng có thể được điều chỉnh để phù hợp hơn với học sinh.
Cuối cùng, điều đáng quan tâm không phải là cái tên “Sao đỏ”, mà là hoạt động đó đang giúp trẻ trưởng thành theo hướng nào. Nếu mục tiêu là dạy trẻ tự giác, trách nhiệm và tôn trọng người khác, mọi hình thức tổ chức đều nên được đánh giá dựa trên những mục tiêu ấy.
